میراث جهانی یونسکو
دشت لوت یا بیابان لوت یکی از شگفت‌انگیزترین پهنه‌های طبیعی ایران و از شاخص‌ترین بیابان‌های گرم جهان است. این بیابان وسیع در جنوب‌شرق ایران و در محدوده استان‌های کرمان، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان گسترده شده و مجموعه‌ای کم‌نظیر از کلوت‌ها، یاردانگ‌ها، تپه‌های ماسه‌ای، دشت‌های سنگی و پدیده‌های نمکی را در خود جای داده است.
تخت جمشید، پارسه یا پرسپولیس، یکی از ارزشمندترین آثار تمدن ایران باستان و از مشهورترین محوطه‌های تاریخی جهان است. این مجموعه عظیم در استان فارس و در نزدیکی شهر مرودشت، در دامنه کوه رحمت ساخته شده و مجموعه‌ای از کاخ‌های سلطنتی، تالارهای تشریفاتی، دروازه‌های باشکوه، پلکان‌های سنگی، نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی را در خود جای داده است.
میدان نقش جهان، که در دوره معاصر با نام میدان امام نیز شناخته می‌شود، یکی از شاخص‌ترین آثار تاریخی شهر اصفهان و از مهم‌ترین نمونه‌های شهرسازی و معماری دوره صفوی در ایران است. این میدان در مرکز تاریخی اصفهان و در دوره حکومت شاه عباس اول شکل گرفت و در مدت کوتاهی به قلب سیاسی، اقتصادی، مذهبی و اجتماعی پایتخت صفوی تبدیل شد.
مسجد جامع یا مسجد جمعه ی اصفهان با دربرداشتن مجموعه ای از ادوار مختلف اسلامی از نظر فنی و هنری اهمیت بسیاری دارد و از مهم ترین و قدیمی ترین ابنیه ی مذهبی ایران است که دارای شهرت جهانی است. این مسجد از جمله بزرگترین و پررمز و رازترین مساجد جهان اسلام است که بنای اصلی آن در قرون اولیه ی اسلامی بر شالوده ی بنایی باستانی مربوط به اواخر دوره ی ساسانی ساخته شده است. سیمای فعلی مسجد عمدتاً مربوط به اقدامات دوره ی سلجوقی است و مهم ترین طرح های توسعه ی آن در دوران آل بویه و صفویه صورت گرفته است.
برج تاریخی گنبد قابوس یکی از بناهای شاخص و ممتاز معماری دوره ی اسلامی و مربوط به سده ی چهارم هجری است که علیرغم استفاده از تزیینات بسیار کم دارای ساختاری متناسب، موزون، مستحکم و زیبا است. این برج بلندترین برج تمام آجری جهان درسال ۳۷۵ هجری شمسی، در زمان سلطنت قابوس بن وشمگیر، بر فراز تپه ای خاکی به ارتفاع پانزده متر بالاتر از سطح زمین بنا شده است.
محوطه تاریخی بیستون یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های باستان‌شناسی ایران و از ارزشمندترین میراث‌های تاریخی غرب کشور است. این محوطه در دامنه کوه بیستون در استان کرمانشاه قرار دارد و شواهد سکونت و فعالیت انسانی در آن از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌های تاریخی متأخر ادامه داشته است.
ارگ بم یکی از شاخص‌ترین آثار تاریخی استان کرمان و یکی از مهم‌ترین نمونه‌های معماری خشتی ایران است که در شهر بم قرار دارد. این مجموعه تاریخی در واقع یک شهر دژمانند و مستحکم بوده که بخش حاکم‌نشین آن در مرتفع‌ترین قسمت قرار داشته و به همین دلیل در گذر زمان، کل مجموعه با نام «ارگ بم» شناخته شده است.
کاخ گلستان یکی از منحصر به فردترین مجموعه های تار یخی ایران است که بناهای موجود در آن در دوران مختلف با کاربری‌های متفاوت ساخته شده است. نام این کاخ برگرفته از تالار گلستان واقع در عمارت خروجی است. ساخت این مجموعه از دوران صفویه آغاز شد.
مجموعه ی پاسارگاد محوطه ای باستانی و گستره ای عظیم از سازه های برجای مانده از دوران اولیه ی پایتخت هخامنشیان (سده ی ششم قبل از میلاد) در ایران است که در دشت رودخانه ی پُلوار واقع شده است. این مجموعه به دستور کوروش کبیر ساخته شد.
شهر سوخته یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی ایران و جهان است که در استان سیستان و بلوچستان و در نزدیکی شهر زابل قرار دارد. این محوطه باستانی در محدوده دشت سیستان و در نزدیکی مسیر تاریخی رودخانه هیرمند و دریاچه هامون شکل گرفته و یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های شهرنشینی در عصر مفرغ به شمار می‌رود. موقعیت جغرافیایی شهر سوخته در سرزمینی که از گذشته محل ارتباط میان مناطق مختلف فلات ایران، آسیای مرکزی و سرزمین‌های پیرامون بوده، نقش مهمی در شکل‌گیری و توسعه این تمدن داشته است.
آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی، عارف و شاعر بزرگ، بزرگ ترین، کامل ترین و برجسته ترین خانگاه است که با استفاده از معماری سنتی ایرانی (ایلخانی و تیموری) و با الهام از تصوف بنا شده است. این مجموعه آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی، جد سلاطین صفوی، است که در سال ۷۳۵ هجری قمری به دست فرزند ایشان صدرالدین موسی ساخته شد. پس از شروع حکومت صفویه واحدهای مختلف دیگری نیز به این شاهکار هنری و معماری اضافه گردید.
در شهر تاریخی شوشتر در استان خوزستان، مجموعه‌ای قرار دارد که یکی از شگفت‌انگیزترین نمونه‌های مهندسی آب در جهان باستان به شمار می‌رود. مجموعه سازه‌های آبی تاریخی شوشتر شبکه‌ای پیچیده از سدها، بندها، پل‌ها، کانال‌ها، تونل‌های انتقال آب، آسیاب‌ها و آبشارهای مصنوعی است که نشان‌دهنده دانش پیشرفته ایرانیان در مدیریت منابع آب است.
در میان دشت تاریخی سلطانیه در استان زنجان، بنایی عظیم و باشکوه قرار دارد که یکی از مهم‌ترین دستاوردهای معماری ایران در دوره اسلامی محسوب می‌شود. گنبد سلطانیه آرامگاه سلطان محمد خدابنده معروف به الجایتو، هشتمین پادشاه ایلخانی، بزرگترین گنبد آجری جهان و یکی از ارزشمندترین آثار معماری ایران است.
شهر باستانی شوش از مهم ترین و باشکوه ترین سکونتگاه های شناخته شده در جهان با قدمتی حدود 4000 سال پیش از میلاد (بنا به نظریاتی 7000 سال پیش از میلاد) است. این محوطه ی تاریخی، به عنوان کهن ترین شهر جهان، روزگاری مرکز برخورد دو تمدن «میان رودان» و «عیلام» بوده است. زندگی شهرنشینی همچنان در این منطقه ادامه دارد. دراین شهر باستانی علاوه بر عیلامی ها (به معنای سرزمین خدایان)، اقوامی نظیر آشوری ها، هخامنشیان، سلوکیان، پارتیان، بابلی ها و ساسانیان حکمرانی داشته اند.
در قلب شهر تبریز، مجموعه‌ای گسترده از راسته‌ها، سراها، تیمچه‌ها، دالان‌ها، مسجدها و فضاهای تجاری قرار گرفته که یکی از مهم‌ترین یادگارهای معماری و فرهنگ شهری ایران است. بازار تاریخی تبریز فقط محلی برای خرید و فروش نیست؛ مجموعه‌ای زنده است که در آن معماری، تجارت، مذهب، فرهنگ و زندگی اجتماعی طی قرن‌ها در کنار یکدیگر شکل گرفته‌اند.
مجموعه فرهنگی تاریخی تخت سلیمان ناحیه ای است که در ادوار مختلف محل سکونت اقوامی نظیر مادها، هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان و مغولان بوده است. تخت سلیمان بزرگترین مرکز آموزشی، مذهبی، اجتماعی و مهم ترین عبادتگاه ایرانیان در قبل از اسلام به شمار می رفت و به روایتی زادگاه زرتشت پیامبر بوده است.
چغازنبیل یکی از مهم‌ترین آثار باستانی ایران و یکی از ارزشمندترین یادگارهای تمدن ایلام است که در استان خوزستان، در نزدیکی شهر شوش و در محدوده میان شوش و شوشتر قرار دارد. این محوطه باستانی بقایای شهر مقدس دوراونتاش یا Dūr Untaš را در خود جای داده است.
باغ ایرانی یکی از ارزشمندترین جلوه‌های فرهنگ، هنر و معماری ایران است؛ فضایی که در آن طبیعت، آب، هندسه، معماری و اندیشه‌های فلسفی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا تصویری از نظم و زیبایی جهان ایجاد کنند. این باغ‌ها تنها محلی برای کاشت درخت و گل نبوده‌اند، بلکه بازتابی از نگاه ایرانی به رابطه میان انسان، طبیعت و مفهوم زندگی بوده‌اند.
«اورامان تخت» يکي از روستاهای تاريخي ایران و زيستگاه مردمان هورامي است که در شهرستان سرو آباد، در 60 کیلومتری جنوب شرقی مریوان، در 170 کیلومتری سنندج و در کردستان جای دارد. در بلندای 1500 متری از تراز دریا، روستای اورامان تخت در دامنه رشته کوههای زاگرس، شاهو و كوسالان است و رودخانه سيروان و «لیله» و چشمه بل و هانودگا آن را سیراب میسازند.
روستای میمند یکی از شگفت‌انگیزترین سکونتگاه‌های تاریخی ایران است که در استان کرمان، شهرستان شهربابک و در منطقه‌ای کوهستانی میان شهرهای کرمان، سیرجان و رفسنجان قرار دارد. این روستا به دلیل خانه‌های دستکند و صخره‌ای که در دل کوه کنده شده‌اند، یکی از مهم‌ترین نمونه‌های معماری بومی ایران و جهان به شمار می‌رود. منظر فرهنگی میمند در سال ۲۰۱۵ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و به عنوان نمونه‌ای ارزشمند از رابطه میان انسان و طبیعت شناخته می‌شود.
سریلانکا، کشور سواحل بی‌انتها، آثار تاریخی متعدد، مردم مهمان‌نواز و غذاهای لذیذ و ارزان است. کشورهای بسیار کمی در دنیا هستند که به‌اندازه سریلانکا، جاذبه‌ها و آثاری دارند که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده باشد. فرهنگ بیش از ۲۰۰۰ ساله سریلانکا را می‌توانید در بقایای آثار تاریخی تماشا کنید. جایی که در آن صومعه‌های افسانه‌ای با زیباترین جزییات تزیین شده‌اند.
سمرقند و بخارا، از شهرهای هویت‌دار و حادثه‌ساز شرق اسلامی‌اند که در درازنای تاریخ برجسته خود فراز و نشیبهای گوناگون را پیموده و تاریخ و ادب از آنها به افتخار یاد کرده‌اند. این دو شهر بزرگ از مهم‌ترین شهرهای ماوراءالنهر به شمار می‌روند که همواره با اسطوره‌ها و تاریخ ایران همراه بوده و شاعران، عالمان و دانش‌مندان نام‌دار پارسی‌زبان فراوانی در دامان خود پروردهاند.