بی­ گمان شهر یزد گنجینه ارزشمند و تمام ناشدنی معماری در ایران است. ثبت شهر یزد به عنوان نخستین شهر تاریخی ایران و یکی از نخستین شهرهای خشتی جهان در فهرست میراث جهانی یونسکو، نشان­ دهنده این موضوع است که بافت شهری قسمت قدیمی شهر یزد تا چه حد دارای ارزش‌­های فراوان معماری و زیبایی شناختی است.

تابستان که از راه برسد، مسافران زیادی برای تفریح در میان جنگل‌های انبوه، ییلاق‌های تماشایی و ساحل ماسه‌ای دریا راهی رامسر در استان مازندران می‌شوند. یکی از دیدنی‌های رامسر که دیدنش را نباید از دست داد، کاخ مَرمَر یا کاخ سلطنتی است که آن را در بهترین جای شهر می‌توانید پیدا کنید.

جلفای اصفهان محل برخورد آرای مختلف و جلوه‌های بی نظیری از فرهنگ‌ و هنر است. نمونه‌های این تضارب آرا را می‌توانید در خانه‌های تلفیقی از هنر ایرانی‌اسلامی و ارمنی بیابید که در دوران مهاجرت مسیحیانِ کوچ داده شده از جلفای آذربایجان به اصفهان در این منطقه ساخته شده است. جلفای اصفهان در دوران شاه عباس اول و به دستور او شکل یافت. محله‌ای دارای اکثر المان‌های مشابه سایر محله‌های شهر اصفهان؛ میدان اصلی، چهارسو، مادی و خانه‌هایی به ظاهر شبیه خانه‌های اصفهان است. خانه سوکیاس یکی از خانه‌های به جا مانده از دوران صفوی است که به نام آخرین مالک او معروف است. این بنا به لحاظ کلیت، ترکیب و ظاهر معماری مشابه دیگر بناهای زمان خود و همگام با بافت شهری است و به لحاظ کاربردی تابع فرهنگ و آداب و رسوم مسیحی آن زمان است. گرچه این بنا برای سکونت ارامنه ساخته شده اما شیوه معماری عصر صفوی اصفهان درآن رعایت شده است.

اگر می‌خواهید آرشیو کاملی از فرش ایران ببینید، باید سری به بازار فرش اصفهان بزنید. این بازار از ملحقات میدان نقش جهان است که  دوره‌های اوج و فرود متفاوتی را از سر گدرانده است؛ در دوره‌ای که در اوج بوده و همزمان با رونق بازار فرش، محدوده این بازار به بازارهای دیگر نیز گسترش می‌یافته. اما از آنجا که چرخ روزگار همیشه در گردش است، در زمان رکود بازار فرش به سمت مرکز خود، بازارچه‌نو و بازار امین عقب نشینی کرده. جالب است بدانید که در دوران رونق تجارت فرش، دکان‌ها و تجارت‌خانه‌های بازار قیصریه نیز به این صنف اختصاص یافته می‌شد.

دزفول یکی از شهرهای استان خوزستان است که به داشتن باغ‌های مرکبات و رودخانه‌ی پرآب دز شهرت دارد. اما از آثار تاریخی دزفول نیز نمی‌شود گذشت، دیدنی‌هایی مانند سازه‌های آبی، قمش‌ها، آرامگاه یعقوب لیث صفاری، خانه تیزنو و پل تاریخی. پل قدیم دزفول یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی استان خوزستان است و حدود هزار و هشتصد سال عمر دارد. این گذرگاه با نام پل ساسانی هم شناخته می‌شود، چرا که در دوره‌ی شاپور اول ساسانی ساخته شده است. دزفول پیشترها دژپل نامیده می‌شد و اشاره به قلعه‌ای داشت که نزدیک این پل ساخته بودند.

مجموعه نارنجستان قوام از باغهای مشهور شهر شیراز می باشد. شیراز همواره به باغ‌های زیبا و باصفایش معروف بوده است به خصوص در فصل بهار و ماه اردیبهشت که عطر بهارنارنج فضای شهر را پر می‌کند. اگر در بهار به شیراز سفر کردید بازدید از مجموعه باغ نارنجستان قوام را حتما در برنامه‌های خود قرار دهید تا از عطر بهارنارنج مدهوش شوید. باغ و عمارت نارنجستان قوام متعلق به خاندان قوام، یکی از خانواده‌های بانفوذ در دربار قاجار بوده است. این خاندان مسئول ساخت و بازسازی برخی از دیگر ساختمان‌های شهر شیراز نیز بوده‌اند که اکنون به جاذبه‌های گردشگری شهر تبدیل شده است.

تاریخ در شیراز نه تنها از خشت‌ها، آجرها و جرز دیوارها بلکه از کاشی، نقاشی، خاتم کاری و چوبکاری شاخه‌های درختان نیز جلوه‌گری می‌کند تشکیل شده است. شیراز سری در تاریخ و پایی در امروز و اکنون دارد. باغ‌های قدیمی شیراز نسبتی میان ما و آن پیشینیانی که در این باغ‌های خرامیده‌اند و رفته‌اند، برقرار می‌کند. تقریبا اولین باغی که شیراز با آن از شما پذیرایی می‌کند باغ جهان نماست؛ باغی که ابن عربشاه تاریخ نویس دوران تیموری از آن به زینت الدنیا یاد کرده است. باغ جهان نما از جمله‌ باغ‌هایی است که در دوره کریم‌ خان زند بنا شده است. در زمان زندیه به دستور کریم خان زند در سده دوازده هجری قمری به دور آن دیواری بلند کشیده و عمارت کلاه فرنگی در وسط آن ساخته شد. البته برخی منابع می‌‌گویند باغ جهان نما مربوط به قرن هفتم هجری است و در دوره صفویه بنیانگذاری شده بعد از آن در دوره کریم خان بازسازی بهسازی می‎‌شود. این باغ در سال 1383 هجری خورشیدی بازسازی شد و توسط رئیس جمهور وقت افتتاح شد.

تاریکه بازار، جای تاریکی نیست؛ اما احتمالا 200 سال پیش که بازار ساخته شده است، نور اندکی آن را روشن می‏ کرده و پیش از اختراع نشدن برق این بازار پر پیچ و خم که بلند‎ترین بازار سرپوشیده خاورمیانه بوده و تنها منبع نورش دریچه‌های مربعی شکل بر گنبد بلند سقف است، تاریک بوده و تاریکه بازار نامش نهاده‌اند؛ اما حالا این بازار غرق نور است و رنگ و نور در این بازار حرف اصلی را می‌زنند و باید این بازار قاجاری و سقف بلند و گنبدهای زیبایش را ببینید تا شیفته راسته‎ها، دالان‎ها، سراها و حجره‎هایش بشوید.

در دوران قاجار بنایی در تهران ساخته شد که قصر قاجار نام گرفت. قصری که یکی از قدیمی‌ترین کاخ‌های دوران قاجار است و سرگذشت عجیبی را پشت سر گذاشته است. قصر قاجار در دوران رضا شاه پهلوی تخریب شد و در عوض، یک زندان جای آن را گرفت. سرنوشت عجیب این مجموعه ادامه داشت و اکنون قصر و زندان سابق به باغ موزه قصر تبدیل شده است.

«دیوار بزرگ گرگان» با نام های «دیوار سرخ» یا «مار سرخ»، يكي از بارزترين آثار معماري ایران، سومین دیوار بلند دنیا پس از دیوار بزرگ چین و آلمان است. از این دیوار در متون تاريخی به نام های نظیر سد اسكندر، سد انوشيروان، سد فيروز و قزل آلان ياد شده است.

باغ ارم شیراز یکی از زیباترین و باشکوه‌ترین باغ‌های شیراز  و در شکل کنونی خود متعلق به عصر قاجار است.  مساحت این باغ 12/5 هکتار است و وجه تسمیۀ به عمارت و بزرگی‌اش در تشبیه به باغ بهشت اشاره دارد. مورخان زمان ساخت این باغ را سدۀ پنجم هجری قمری، یعنی در زمان حکومت اتابک قراچۀ سلجوقی، ذکر کرده‌اند و از این رو، قدمت آن به حدود 900 سال می‌رسد. حافظ شیرازی نیز در اشعار خود به این باغ اشاره کرده است. در زمان تیموریان باغ ارم الهام‌بخش امیر تیمور گورکانی برای ساخت باغی به همین نام در سمرقند بوده است. باغ ارم از زمان ساخت تا اواخر دورۀ زندیه (1163-1209 هـ.ق.) در اختیار پادشاهان و یا حکام محلی بوده است. پس از زندیه سران ایل قشقایی این باغ را مقر ایل خود ساختند و یکی از خوانین این طایفه به نام جانی خان و پسرش عمارتی در آن ساختند. در دورۀ ناصرالدین شاه قاجار (1264-1313هـ.ق.) حاج نصیرالملک از بزرگان شیراز این باغ را از سران قشقایی خرید و ساختمان زیبای کنونی را در آن بنا کرد. به گزارش تاریخ حاجی محمدحسین معمار نقش اصلی را در ساخت این بنا داشته است.

حافظیه آرامگاه غزل‌سرای بی‌همتای قرن هشتم حافظ شیرازی از مشاهیر ایران و استان فارس و یکی از معروف‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهر شیراز است. نخستین بار شمس‌الدین محمد یغمایی وزیرابوالقاسم گورکانی (حاکم فارس) در سال 865 هجری قمری(1452 میلادی) بر فراز قبر حافظ ساختمانی گنبدی و جلوی آن حوض آب بزرگی ساخت که از آب رکن‌آباد پر می‌شد. در دوره‌های بعد این بنا مورد بازسازی و مرمت قرار گرفته و بخش‌هایی به آن اضافه گردید.

شیراز را شهر شور، شعر و عشق می‏ دانند، شهری که چون چهل‏ تکه ‏ای است قدیمی که هر تکه‏ اش طرحی و نقشی متفاوت دارد. شهر بهارنارنج‏‌ها، شهر حافظ و سعدی، شهر سروهای سر به فلک کشیده، شهر نقوش باستانی تخت جمشید و شهر باغ ‏ها مصفا و شهری که مهربانی آدم‏‌هایش، گذشته را به حال پیوند می‏‌دهد.

حمام وکیل، معروف ترین حمام شیراز، از بناهای دوران کریم خان زند است که به دستور او در محله ی میدان شاه، جنب مسجد وکیل و بازار وکیل با 8660 متر زیربنا، 120 متر طول و 80 متر عرض در سال 1187 ه. ق ساخته شده است.

آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر حماسه سرای بزرگ ایران (419 -329 هجری قمری) خالق شاهنامه، در شمال شهر تاریخی توس، در باغی بزرگ واقع شده است که امروزه یکی از جاذبه های گردشگری استان خراسان رضوی برای زائران مشهد مقدس و علاقمندان این بزرگ مرد به شمار می رود. در این باغ استخری بزرگ و در کنار آن مجسمه فردوسی ساخته ابوالحسن صدیقی هنرمند نامی ایران قرار دارد. در انتهای باغ آرامگاه و پشت بنای آرامگاه نیز دروازه رزان شهر طابران توس دیده می شود.

عمارت خسرو آباد در بلوار خسروآباد (شبلي) شهر سنندج قرار دارد. عمارت در نوع خود بي‌نظيربوده وسالها مركز حكومت حكام اردلان به ويژه خسروخان بوده است. مجموعه عمارت و باغ آن افزون بر دو بخش اصلي يعني قصر سلطنتي با ورودي ستون دار در بخش غربي و ساختمان شرقي باغلام گردشها و ايوان ستون‌دار مشرف بر صحن عمارت و فضاي بيروني بنا داراي فضاهاي ديگري چون حمام، اتاق قاپي چيان و خدمتكاران است. تزئينات معماري اين بنا شامل گچبري، آجر كاري، اروسي‌هاي زيبا و حوض چليپا شكل داخل عمارت است.

ریجاب یا همان "ریژاو" یکی از خاص‌ترین شهرهای کرمانشاه، منطقه‌ای كوهستانی و دارای آب و هوايی معتدل است و با وسعت ۱۲۰ کیلومترمربع در غرب این استان واقع شده؛ اگر دوست‌دار طبیعت بکر و گشت و گزار در میان سرسبزی مطلق هستید باید حتما سری به این شهر بزنید. واژه ریجاب عربی شده واژه «ریژاو» است که در زبان کردی محل ريزش آب و آبشار معنا می‌دهد، چرا که از لابه‌لای كوه‌های این منطقه، چشمه‌های بسيار زيبايی جريان دارد كه موجب پرآبی ريجاب شده است. آبشار پیران یا آبشارریجاب یکی از بلندترین آبشارهای ایران به حساب می‌آید؛ آبشاری سه طبقه که دو طبقه بالایی بسیار بلند و طبقه پایینی کم ارتفاع‌تر دارد. اگر بخواهیم فهرست‎وار جاذبه‌های گردشگری ریجاب را برشمریم باید بگوییم ریجاب دارای رودخانه الوند، قبر سلطان سی‌قلی، برج خاموشی، زندان دوناب و مناطق تاریخی و طبیعی دیگر است.

مسجد عمادالدوله، بنایی است منحصر به فرد با موقعیت مکانی‌ خاص؛ این مسجد زیبا در مرکزشهر کرمانشاه، در بازارسنتی و درست در وسطِ تاریکه بازار ومحل تجمع و رفت و آمد قرار دارد. کرمانشاه در منطقه‌ای مرزی واقع شده و به همین دلیل، اقلیمی است با آرا و عقاید گوناگون و محلی است برای برخورد دو فرهنگ از دو کشور همجوار و حضورادیان متفاوت در تعامل با یکدیگر. همچنین خاصیتِ بافت بازار که محل تلاقی و حشر و نشر مردم است، این مسجد را تبدیل به محلی برای گردهم آمدن و تعامل صنوف مختلف کرده است؛ چهل تکه‌ای یک پارچه. در معماری این بنا هم این تعادل و بهروری عام‌المنفعه مشهود است. برخلاف مساجد شاهی مرسوم آن زمان، این بنا بدون تکلف و بسیار نزدیک به مساجد بعد از خود و حتی شبیه به بناهای دوران معاصر ایران است، به‌خصوص نوع آرایه صحن، که  تلفیقی است از آجر باریک بدون لعاب و کاشی هفت‌رنگ. ولی شبستان همچنان تابع سنت آجرکاری است که تاثیرات متقابل دو کشورهمسایه در آن مشهود است. همچنین پذیرش در تفکر و سلیقه و زیبایی شناسی، روش ساخت این بنا را بسیار نوآورانه کرده و با سنت‌های متداول فاصله انداخته است.

یکی از منحصر به‌فردترین و ترسناک‌ترین سایت -موزه‌های جهان «سایت- موزه عصر آهن» گورستانی باستانی در قعر زمین است، جایی که 38 گور در کنار هم قرار گرفته و محل به خاک سپردن زن و مرد، پیر و جوان و چندین کودک است که از عصر آهن تاکنون یعنی حدود 4 هزار سال اینجا بی‌صدا خفته‌اند. فاصله طبقاتی، گور اغنیا و فقرا از هم قابل تشخیص است؛ ثروتمندان با مال و اموال خود، زنان با زیورالات و کودکان با اسباب‌بازی‎هایشان به خاک سپرده شده‌اند.

رشت شهری زیباست، شهری جادویی با خانه‎هایی با شیروانی‎های سرخ و دیوارهای بلند آجری که از هرجایش خزه و گل و سبزه روییده و حیاط خانه‌ها پر است از درخت‌های بلند نارنج و پرتقال و کیوی و هنگام بهار بوی بهار نارنج و بنفشه و شب‎بو می‎پیچد توی کوچه‎ها و با هوای مرطوب و خواستنی همراه می‎شود، تا رشت، شهری یگانه باشد. شهر باران و درخت در کناره سپید‎رودِ نقره‌فام.