مقالات گردشگری

ایچان‌قلعه یا قلعۀ ایچان در شهر خیوه، ازبکستان واقع گردیده است. شهر  قدیمی دارای بیش از ۵۰ بناهای تاریخی و ۲۵۰ خانه‌های  قدیمی از سدۀ هجدهم  یا نوزدهم است. یکی از این بناهای قدیمی مسجد جامع  می‌باشد که در در قرن  دهم ساخته شده‌است. جذاب‌ترین قسمت قلعۀ ایچان  دیواره‌های آجری ان است.  این بنا در سال ۱۹۹۰ در فهرست  میراث جهانی یونسکو ثبت شده و از آن محافظت  می‌شود.

آرامگاه چهاربکر نام آرامگاهی در بخارا‌ست که مکان خاکسپاری چهار تن از    بزرگان بخارا و خاندانی بنام جبیره است. همچنین مسجد ماه خاصه در این  مجموعه آرامگاهی قرار دارد. در این آرامگاه طاووس‌های زیادی در بین گورها  در رفت‌ و آمدند. بسیاری از سازه‌های موجود در این مجموعه دارای کاشی‌های  پلی کروماتیک بسیار تزئینی هستند. این سایت در ۱۸ ژانویه ۲۰۰۸ در گروه  فرهنگی به یونسکو میراث جهانی اضافه شد.

محمد بهاءالدین نقشبند بخاری بنیادگذار سلسلهٔ طریقت نقشبندیه بود. وی در  محرم سال ۷۱۸ق در قصر عارفان بخارا به دنیا آمد. سه روز بعد از ولادت  بهاءالدین، جد او که از ارادتمندان طریقه خواجگان بود  وی را نزد خواجه  محمد بابا سماسی برد و باباسماسی، بهاءالدین را به فرزندی خود پذیرفت.  خواجه بهاءالدین نزد وی تربیت یافت و آداب طریقت را از سید امیر کلال آموخت  و بعد از طی مراحل سلوک از سوی امیر کلال اجازه یافت تا در صحبت مشایخ  دیگر به تکمیل مراحل مجاهدت بپردازد. بدین جهت وی چندین سال صحبت مشایخی  چون عارف دیگ گرانی، قُثم شیخ و خلیل آتا را دریافت. البته خواجه شماری  دیگر از مشایخ مانند زیدالدین ابوبکر تایبادی را نیز ملاقات کرد. او بر  اصول هشتگانهٔ خواجه عبدالخالق غجدوانی سه اصل افزود. خواجه بهاءالدین در  شب دوشنبه سوم ربیع‌الاول سال ۷۹۱ در سن ۷۳ یا ۷۴ سالگی درگذشت و در قصر  عارفان دفن‌شد.

نمازگاه بخارا یک سکوی نماز است که برای نماز در روزهای عید مانند قربان و  فطر، در نظر گرفته شده‌ است و در جنوب باختری بخارا جای دارد. واژهٔ  «نمازگاه» به معنی جایی‌ست که می‌توان در آن نماز خواند. نمازگاه می‌تواند  یک اتاق یا فقط یک جانماز باشد که از سوی یک مسلمان برای فراهم کردن جایی  پاک برای نماز گزاردن در نظر گرفته می‌شود.

مسجد مغاک عطاری (ازبکی: Magʻoki Attori masjidi، تاجیکی: Масҷиди Мағокии  Атторӣ،) قدیمی‌ترین مسجد باقیمانده آسیای مرکزی و یک مسجد تاریخی در شهر  بخارای کشور ازبکستان است و بخشی از مجموعهٔ دینی تاریخی لب حوض می‌باشد.  این مسجد در میانهٔ تاریخی بخارا، نزدیکِ ۳۰۰ متری جنوب باختری پای کلان،  ۱۰۰ متری جنوب باختری گنبد بازرگانی طاق تلپک‌ فروشان و ۱۰۰ متری خاورِ لب  حوض جای دارد. و بخشی از میراث جهانی یونسکو در میانهٔ تاریخی بخارا است.

آرامگاه چشمه ایوب در نزدیکی آرامگاه اسماعیل سامانی در بخارا ازبکستان جای  دارد. بر پایهٔ افسانه‌ای، ایوب از این مکان دیدن کرد و با کوبیدن عصا خود  به زمین چشمه‌ای ساخت. آب این چاه هنوز پاک است و شفا بخش شمرده می‌شود.  اگر به تاریخ ساخت آرامگاه چشمهٔ ایوب نگاه کنیم، این ساختمان دربرگیرندهٔ ۳  بخش است که در ۳ دورهٔ گوناگون ساخته شده‌ است. گورخانه، بخش نخستِ  آرامگاه در سدهٔ دوازدهم در دوران ارسلان‌خان فرمانروای دودمان  «قرا‌خانیان» ساخته شده‌ است. بر پایهٔ فرمان «ارسلان‌خان» روی گور، یک  آرامگاه باشکوه و زیبا ساخته شده و بالای چاه با ایوان پوشیده شده‌ است.

مسجد بالاحوض؛ نام یکی از مساجد تاریخی در بخارا، ازبکستان است و این سازه  در سال ۱۷۱۳ میلادی، روبروی ارگ بخارا در منطقهٔ ریگستان ساخته شده‌ است که  همراه با دیگر بخش‌های تاریخی شهر در فهرست میراث جهانی یونسکو گنجانده  شده‌ است. هنگامی که امیر بخارا در دههٔ ۱۹۲۰ میلادی زیر چیرگی روسیهٔ  بلشویکی قرار داشت؛ این مسجد، در جایگاه مسجد جامع کارکرد داشت. ستون‌های  نازک ساخته‌شده از چوب‌های نقاشی‌شده در سال ۱۹۱۷ میلادی به بخش جلویی  ایوان (ورودی) افزوده‌شد و سقف برآمدهٔ نمازخانهٔ تابستانی را نیز پشتیبانی  می‌کرد. ستون‌ها با مقرنس‌های رنگی آذین شده‌اند.

طاق زرگران یک بازار سنتی سرپوشیده در میانهٔ تاریخی شهر بخارای کشور  ازبکستان است. این بازار در سدهٔ شانزدهم (۱۵۸۶-۱۵۸۷ میلادی) در زمان  فرمانروایی عبدالله‌خان دوم از دودمان شیبانیان ساخته‌شد. زرگران بزرگ‌ترین  بازار در میان چندین بازارِ سرپوشیدهٔ کهن بخارا و پیچیده‌ترین‌شان در  ساخت‌ و ساز و چیدمان است. تا میانه‌های سدهٔ بیستم از آن در جایگاه یک  بازار معمولی بهره برده می‌شد که بیشتر در آن جواهرات می‌فروختند، ولی بخشی  از طاق در جایگاه یک بازار معمولی بود که در آن ابزارهای گوناگون و  نیازمندی‌های روزانه فروخته می‌شد. بازار سرپوشیده به سبک سنتی ایرانی  ساخته شده‌است و هیچ ناهمسانی‌ای با بازارهای سنتی سرپوشیدهٔ همانند، در  شهرهای کهن ایران مانند تهران، اصفهان، شیراز، تبریز یا مشهد ندارد.

طاق صرافان یک بازار سنتی سرپوشیده در میانهٔ تاریخی بخارا در ازبکستان  می‌باشد.این بازار ساخته‌شده در سدهٔ شانزدهم (۱۵۳۴–۱۵۳۵) در زمان  فرمانروایی عبیدالله خان از دودمان شیبانیان ازبک است.طاق صرافان یکی از  چندین بازار سرپوشیدهٔ بخاراست. تا میانه‌های سدهٔ بیستم در جایگاه یک  بازار معمولی بود که در آن نیازمندی‌ها و ابزار روزمرهٔ به فروش می‌رسید و  یکی از اصلی‌ترین بازارهای سرپوشیدهٔ بخارا شمرده می‌شد.

چار منار (ازبکی Chor Minor) که با نام مدرسه خلیف نیاز کل نیز نامیده  می‌شود، دروازه‌خانه تاریخی مدرسه‌ای اکنون نابود شده در شهر تاریخی بخارا  در ازبکستان است. این سازه به عنوان یک بنای میراث فرهنگی حفاظت شده، و  همچنین بخشی از میراث جهانی یونسکو در مرکز تاریخی بخارا است. نام چار منار  به فارسی بوده و به وجود چهار مناره در این سازه اشاره دارد.

مدرسه عبدالعزیزخان یک مدرسهٔ ساخته‌شده در سده‌های میانه در بخارا است.  این مدرسه در سال‌های ۱۶۵۱–۱۶۵۲ از سوی فرمانروای ازبک از دودمان  اشترخانیان، عبدالعزیزخان (۱۶۴۵–۱۶۸۱) ساخته‌ شد. این مدرسه در معماری از  دید اهمیت و غنای آذین‌های هنری از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. فضای  درونی مدرسه با نقاشی‌های دیواری با چشم‌اندازی از معماری هندی آذین شده‌  بود. زمان فرمانروایی شوروی، مدرسهٔ عبدالعزیزخان در سال ۱۹۳۰ با همکاری  صنعتگر «اوستا شیرین مرادُف» به‌ طور کامل بازسازی شد.

عبدالعزیزخان (۱۶۱۴–۱۶۸۳ م)، پسر ندر محمد خان، فرمانروای ازبک بخارا (خان  بخارا) در قرن هفدهم، پنجمین خان سلسله جانی (هشترخانی) بود که از ۱۶۴۵ تا  ۱۶۸۱ میلادی سلطنت نمود. عبدالعزیزخان، مفتی و یکی از برجسته‌ترین  فرمانروایان سلسله جانیان بود. او فقه را نزد آخوند ملامحمد شریف بخاری  آموخت و از وی اجازه فتوا گرفت. ادیب نیز بود و اغلب نامه‌ها و فرمانها را  خود انشا می‌کرد. با مرگ عبدالعزیز خان، سلسله جانیان رو به زوال نهاد.

مدرسهٔ الغ‌بیگ بخارا یک مدرسهٔ دینی در میانهٔ تاریخی شهر بخارا است که در  سال ۱۴۱۷ از سوی پادشاه و ستاره‌شناس تیموری الغ‌بیگ (۱۴۰۹–۱۴۴۹)  ساخته‌شد. این سازه یادگار دوران شکوفایی معماری آسیای میانه است که در  ساخت آن از سازه‌های دیگر شهرهای آسیای میانه الگوبرداری شده‌است. امروزه،  این مدرسه تنها سازه در این مقیاس است که از زمان فرمانروایی تیموریان در  بخارا به جا مانده‌است. این مدرسه همچنین کهن‌ترین سازهٔ بجا مانده از میان  سه مدرسه‌ای‌ست که از سوی الغ بیگ در بخارا ساخته شده‌است.

مدرسه «نادر دیوان‌بیگی» یکی دیگر از آثار  تاریخی و معماری شهر «بخارا»  است. مدرسه نادر دیوان‌ بیگی توسط نادر دیوان‌بیگی با دستور وزیر بخارا به  نام «امام قلی‌خان» در سال‌های 1622 و 1623 میلادی  ساخته شده است. این  مدرسه در سمت شرق مجموعه لب حوض واقع است که در ابتدا به عنوان کاروان‌سرای  ساخته شده است.

آثار هنری موجود در دنیای اسلام با توجه به احوال و گرایش‌های اندیشه  هنرمندانش و نیز حامیان آنها دارای معنایی گوناگونی است، برخی اوقات این  آثار بیانگر رمزی هستند که میتواند متأثر از تفکرات عرفای مسلط در زمان خلق  اثر باشد. این چنین آثاری در هر لایه از معانی خود، رمزی با بار ارزشی  ویژهای را جای داده‌اند. هدف این پژوهش، نشانه شناسی نقش سیمرغ در سَر در  مدرسه دیوان بیگی بخارا است که با بهره گیری از رویکرد نشانه شناسی لایه‌ای  و نیز با توجه به تفکرات عرفای اسلامی و مفاهیم اسطوره‌ای این نقش به این  دو پرسش پاسخ داده است،

یکی دیگر از جاذبه‌های شهر «بخارا» کاخ تابستانی شهر امیر یعنی مجموعه  «ستاره ماه خاصه» است. این کاخ تابستانی در فاصله 4 کیلومتری شمال شهر  بخارا واقع است. این تنها کاخ بیرون شهری باقی مانده از انقلاب اکتبر  می‌باشد. کارهای ساخت و ساز کاخ ستاره ماه خاصه در اواسط قرن  نوزدهم در  دوران «امیر نصرالله‌خان» آغاز شد که تعداد زیادی از این بناها در دوران  مختلف از بین رفته است.

یکی از بناهای مرکزی بخارای باستان منطقه لب حوض می باشد. مدرسه کاکلداش،  مدرسه نادر دیوان بیگی و خانقاه صوفیان (محل صوفیان)، میدان تاریخی مرکزی  را تشکیل میدهند. لب حوض زمانی یک محل تجاری مهم در جاده ابریشم بود اکنون  کافه و رستورانی وجود دارد که با آب خنک شما را از گرمای روزهای گرم  تابستانی نجات می‌دهد.

شاید بپرسید چرا تصویر او با بخارا مرتبط است. برای ساکنان کشور ازبکستان، این  شخصیت رنگارنگ توسط نویسنده شوروی لئونید سولوویوف کشف شد. او دو رمان در  مورد ماجراهای خوجه نصرالدین نوشت: «دردسر» و «شاهزاده مسحور». در اثر دوم  قهرمان خوجه نصرالدین بخارا را طی می کند و وارد دربار امیر بخارا می شود.  بر اساس این رمان در سال 1942 فیلمی ساخته شد و این شخصیت در بخارا ریشه  دوانید که حتی به یک نماد ملی تبدیل شد.

مدرسهٔ میرعرب یک مدرسهٔ دینی‌ست که میان سال‌های ۱۵۳۰-۱۵۳۶ میلادی در  دورهٔ فرمان‌روایی خانات بخارا (۱۵۰۰-۱۷۸۵ میلادی) به دست شیخ «عبدالله  النقشبندی الیمنی» نامــوَر به امیر عرب در شهر بخارا در ازبکستان  ساخته‌شد.مدرسهٔ میرعرب دربردارندهٔ کلاس‌های درس و خوابگاه برای  دانش‌آموزان بود. دورهٔ دانش‌آموزی در مدرسهٔ میرعرب ۹ سال بود که در دو  گام انجام می‌گرفت. دانش‌آموزان در این مدرسه تجوید، حدیث، فقه و تاریخ  اسلام و دو زبان عربی و فارسی می‌آموختند. در دورهٔ کمونیسم نیز زبان روسی،  تاریخ ملت‌های اتحادیهٔ جماهیر شوروی، قانون کمونیسم و ورزش نیز به این  درس‌ها افزوده‌شد.این مدرسه امروزه موزه شده‌است. سازمان یونسکو از سال ۱۹۹۳ میلادی این مدرسه را در فهرست میراث جهانی گنجاند.

مناره کلان (به فارسی / تاجیکی: Kalon Minaret) مناره‌ای از مجموعه مسجد پای‌ کلان در شهر بخارا کشور ازبکستان و یکی از برجسته‌ترین نمادهای شهر  است.این مناره که توسط "استاد بقا" طراحی شده، به دستور ارسلان‌ خان  حاکم قره‌خانی در سال ۱۱۲۷ ساخته شد تا مسلمانان را هر روز پنج مرتبه جهت نماز فراخوانند. برج قبلی قبل از اتمام فرو ریخت. این بنا به صورت یک برج  آجری پخته شده با یک ستون مدور ساخته شده و به سمت بالا باریک می‌شود. این  سازه ۴۵.۶ متر ارتفاع دارد و قطر آن در پایین ۹ متر و در بالا ۶ متر است.