جاذبه‌های تاریخی ایران
مدرسه چهارباغ اصفهان که با نام‌های «مدرسه سلطانی» و «مدرسه مادرشاه» نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی دوره صفوی در اصفهان است. این بنا در محور تاریخی چهارباغ عباسی قرار گرفته و به دلیل معماری چهارایوانی، کاشی‌کاری‌های نفیس، گنبد و مناره‌های باشکوه، حیاط مرکزی و حجره‌های پیرامون آن، جایگاه ویژه‌ای در میان بناهای تاریخی اصفهان دارد.
کوچه آشتی‌کنان که به کوچه عشاق و مهربانی نیز معروف است، کوچه‌ای تنگ و باریک بوده که اسباب نزدیکی آدم‌ها می‌شده و در واقع هنر و خلاقیت معماران ایرانی را به رخ می‌کشد به خصوص در شهرهای کویری. این کوچه‌ها در محله‌های قدیمیِ شهرهایی چون اصفهان و یزد همچنان سرحال و سرزنده نفس می‌کشند اما در بعضی شهرها مانند تهران تک و توک به جا مانده‌اند آن‌هم در دلِ تهران قدیم؛ مثلا در محله عودلاجان.
عمارت صمیمی یکی از بناهای تاریخی شهر رامهرمز در استان خوزستان است که در محله کیمه و خیابان امت قرار دارد. این مجموعه با نام‌های «باغ صمیمی»، «عمارت کیمه» و «باغ امیر سپهدار» نیز شناخته می‌شود و از نمونه‌های ارزشمند معماری دوره قاجار در جنوب غربی ایران به شمار می‌رود.
دروازه تهران یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای تاریخی قزوین و یکی از دو دروازه تاریخی باقی‌مانده از مجموعه دروازه‌های شهر است. این بنا در بخش شرقی قزوین و در میدان هاشمی قرار دارد و در گذشته ورودی اصلی مسافرانی بود که از مسیر تهران، ری و شمیرانات به قزوین می‌رسیدند.
خانه عباسی‌ها یکی از مشهورترین خانه‌های تاریخی کاشان است که در محله سلطان امیراحمد قرار دارد. این خانه تاریخی نمونه‌ای برجسته از معماری مسکونی دوره قاجار در ایران است و مجموعه‌ای از حیاط‌های اندرونی و بیرونی، اتاق‌های متعدد، شاه‌نشین‌ها، ایوان‌ها، حوض‌ها و فضاهای خدماتی را در خود جای داده است.
خانه زینت‌الملک یکی از بناهای مهم شهر شیراز است که بخشی از نارنجستان قوام به‌شمار می‌رود. زیرزمین این خانه سال‌هاست که به موزهی مشاهیر شیراز تبدیل شده است. هر کسی که به معماری و تاریخ علاقه‌مند باشد، قطعا از دیدن این عمارت تاریخی لذت خواهد برد.
دزفول یکی از آن شهرهایی‌ست که بخشی از بافت قدیمی آن دست‌نخورده باقی مانده است. بی‌دلیل نیست که به این شهر موزهی آجر هم می‌گویند. کافی است سری به محله‌های تاریخی آن بزنید تا چند سال در زمان به عقب برگردید، جایی نزدیک رودخانه دز آرام و در عین حال پرخروش!
دزفول یکی از شهرهای تاریخی شمال خوزستان است؛ شهری که بخش‌هایی از بافت کهن آن همچنان پابرجا مانده و در میان کوچه‌ها و محله‌های قدیمی آن می‌توان نمونه‌هایی ارزشمند از معماری بومی جنوب غرب ایران را مشاهده کرد. حمام کرناسیون یکی از همین بناهای تاریخی است که پس از پایان کاربری اولیه، مرمت شد و امروزه به موزه مردم‌شناسی دزفول تبدیل شده است.
حمام خان یزد که با نام «گرمخانه نور» نیز شناخته می‌شود، یکی از بناهای تاریخی مجموعه خان در قلب شهر یزد است. این گرمابه قاجاری در محدوده خیابان قیام، میدان خان و بازارهای تاریخی یزد قرار دارد و بنای اصلی آن به سال ۱۲۱۲ هجری قمری بازمی‌گردد. حمام در سال ۱۲۴۲ هجری قمری نیز مرمت و تزئین شد و امروزه پس از تغییر کاربری، به‌عنوان رستوران و چایخانه سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
بازار تاریخی سنندج یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی و جاذبه‌های فرهنگی شهر سنندج در استان کردستان است. این بازار در مرکز شهر و در دو سوی خیابان انقلاب، که در گذشته با نام خیابان سیروس شناخته می‌شد، قرار دارد و همچنان بخشی از فعالیت‌های تجاری شهر در آن جریان دارد.
تپه حصار دامغان یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی ایران و یکی از محوطه‌های مرجع برای مطالعه فرهنگ‌های پیش از تاریخ فلات ایران است. این مجموعه در حاشیه جنوبی و جنوب‌شرقی شهر دامغان در استان سمنان قرار دارد و لایه‌های باستان‌شناسی آن شواهدی از چند هزار سال زندگی، تولید، تجارت، فناوری و تدفین انسان را در خود حفظ کرده‌اند.
منطقه چشمه علی دامغان در شمال شهر دامغان و حدود 30 کیلومتری این شهر و در بین روستای آستانه وشهر دیباج واقع گردیده است. چشمه علی از طرف شمال به دو استان شمالی گلستان و مازندران راه دارد.
در جنوب شرقی مسجد جامع بسطام، در شمال شهرستان شاهرود استان سمنان، برجی آجری و بلند قرار دارد که به برج کاشانه بسطام معروف است. این برج یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی شهر بسطام محسوب می‌شود و به دلیل فرم متفاوت، ارتفاع قابل توجه و معماری آجری خود از فاصله دور نیز به‌راحتی قابل تشخیص است.
در مرکز بافت تاریخی شهر سمنان، بازاری سرپوشیده و تاریخی قرار گرفته که امروزه با نام بازار بزرگ سمنان شناخته می‌شود. این بازار از یادگارهای دوره قاجار است و در گذشته یکی از مهم‌ترین مراکز خرید، فروش و دادوستد شهر به شمار می‌رفت. ساختار بازار تنها به حجره‌های تجاری محدود نمی‌شد و مجموعه‌ای از عناصر شهری مانند مسجد، حمام، کاروانسرا، تیمچه و تکیه در ارتباط با آن شکل گرفته بود.
آهوان یکی از مناطق کوهستانی استان سمنان است که در مسیر تاریخی سمنان به دامغان قرار گرفته و به دلیل طبیعت کوهستانی، کلاته‌های پایکوهی و کاروانسراهای تاریخی خود اهمیت دارد. این منطقه در حدود ۳۰ کیلومتری شرق سمنان قرار گرفته و آب‌وهوایی متفاوت با دشت‌های گرم و خشک اطراف دارد؛ زمستان‌های آن سرد و تابستان‌هایش معتدل و ییلاقی است.
نیشابور، شهر فیروزه و شعر و دانش، یکی از مهم‌ترین شهرهای تاریخی خراسان رضوی است؛ شهری که نام بسیاری از بزرگان علم، ادب و فرهنگ ایران با آن گره خورده است. در میان جاذبه‌های تاریخی این شهر، آرامگاه عطار نیشابوری جایگاه ویژه‌ای دارد؛ بنایی که یادمان فریدالدین عطار نیشابوری، شاعر و عارف نامدار ایرانی، است و در میان باغی سرسبز در محدوده تاریخی نیشابور قرار گرفته است.
هیچ ایرانی نیست که سعدی، شاعر بزرگ و نامدار قرن هفتم هجری، را نشناسد. خالق بوستان و گلستان که از مهم‌ترین آثار ادبیات غنایی ایران است. آرامگاه این شاعر بزرگ که به شیخ اَجَل و استاد سخن نیز معروف است، نسبت به همتایش حافظ کمتر شناخته شده است و کمتر مورد بازدید گردشگران قرار می‌گیرد. بنایی تاریخی که طرحی از آن در پشت اسکناس ده هزار تومانی نقش بسته است.
اگر بتوان خاستگاهی برای ملکوت و آرامش نهفته در آن متصور شد، بی‌تردید آن خاستگاه جایی شبیه مسجدی بنا نهاده شده در دل کویری آرام و خاک‌سرشت است. جایی که بناها به رنگ خاک‌اند و نقش دیوارها با سادگی بی‌‌پیرایه‌‌شان، آسوده از هر اغراق و گزافه، مرکبی‌ست برای به پرواز در آوردن خیال آدمی.
تمام شهرهای توریستی دنیا فضاهایی را به عنوان پاتوق برای گردشگران پیش‌بینی می‌کنند؛ جایی که مسافران بتوانند قدم بزنند، خرید کنند، نوشیدنی میل کنند وغذا بخورند و با فرهنگ جامعه میزبان ارتباط برقرار کنند. سرای سعدالسلطنه قزوین مهم‌ترین پاتوق این شهر است و بدون شک از حضور در آن لذت خواهید برد.
خانه و حسینیه امینی‌ها یکی از بناهای تاریخی شهر قزوین است که می‌توان آن را نمونه‌ای بدیع و چشم‌نواز از خانه‌های تاریخی ایران دانست. این بنا در سال ۱۲۷۵ هجری قمری و در دوران قاجار ساخته شده است. حاج محمدرضا امینی در آن زمان صاحب این بنا بوده است. حسینیه امینی‌ها بخشی از عمارت بزرگ‌تری است که ابتدا کاربری مسکونی داشته و سپس وقف حسینیه شده است.
پل هفت چشمه اردبیل یکی از پل‌های تاریخی به‌جامانده از دوران صفوی است که بر روی رودخانه بالیقلوچای در محدوده شهری اردبیل قرار دارد. این پل با نام‌های «پل داش کسن»، «پل یدی گوز»، «یدی گوزلی»، «ججین» و «کورپی قرمزی» نیز شناخته می‌شود و با هفت دهانه آجری و موج‌شکن‌های سنگی، یکی از نمونه‌های ارزشمند پل‌سازی دوره صفوی در اردبیل به شمار می‌رود.
هنگام ورود به سیلک، تپه‌ای بلند پیش چشمتان ظاهر می‌شود. این تپه در ابتدا آنچه در دل دارد را برای بازدیدکنندگان آشکار نمیکند. کافی است از تپه بالا بروید تا تکه سفالهایی که در گوشه و کنار افتاده است را از نزدیک ببینید. این‌ها تنها گوشه‌ای از تمدن سیلک را برای شما به نمایش می‌گذارند. کمی جلوتر آثار حفاری باستان‌شناسان را به صورت حفرههایی عمیق خواهید دید.
کاخ سردار اسعد بختیاری در شهر «جونقان» و در شهرستان فارسان استان چهارمحال و بختیاری بنا شده‌است. این قلعه که با نام دژ جونقان یا قلعه جونقان نیز شناخته می‌شود یادگاری از پایان دوران قاجار است و در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل میر بهاالدین در جنوب شهر زنجان و در ابتدای مسیر زنجان به بیجار، بر روی زنجان‌رود قرار دارد. این پل تاریخی که با نام‌های «پل کهنه» و «پل اژدهاتو» نیز شناخته می‌شود، از یادگارهای دوره قاجار و یکی از پل‌های تاریخی ارزشمند استان زنجان است. پل در سال‌های پایانی قرن سیزدهم هجری قمری و در دوره ناصرالدین شاه قاجار ساخته شد و امروزه در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد.
خانه‌های تاریخی کاشان از معروف‌ترین بناهای گردشگری ایران است که در بافت قدیم این شهر واقع شده است. بناهایی که میزبان گردشگران با سلیقه‌های مختلف هستند و در ماه‌های مختلف سال به خصوص در بهار که همزمان با فصل گلاب‌گیری در ییلاقات کاشان است، رونق بیشتری می‌یابد.
خانه مستوفی شوشتر یادگاری از دوران قاجار است که در شهرستان شوشتر استان خوزستان ساخته شده است. خانه مستوفی همراه با مسجد، حمام و پل، مجموعه مستوفی را می‌سازند. این مجموعه در دوران مظفرالدین شاه قاجار، به دستور بازرگانی به نام «محمدعلی مستوفی» و با همکاری محمدتقی معمار ساخته شد.
گنبد جبلیه در بخش شرقی شهر کرمان و در حاشیه بلوار قائم قرار گرفته است. این بنا در محدوده مجموعه جنگل قائم و در نزدیکی دامنه‌های کوه‌های صاحب‌الزمان واقع شده و به دلیل موقعیت خود می‌تواند بخشی از برنامه گردش در شرق و مرکز تاریخی کرمان باشد.
گنبد هارونیه در شهر توس، به فاصله 25 کیلومتری شمالغربی مشهد و 600 متری آرامگاه فردوسی قرار گرفته است که آن را کهن‌ترین بنای بر جای مانده در شهر توس میدانند. جایی شبیه به مقبره یا خانقاه که یادگاری است از قرن هشتم هجری قمری. هارونیه را به «امام محمد غزالی» نسبت میدهند چرا که در کنار این بنا، سنگ سیاهی به عنوان یادبود امام محمد غزالی از عرفای سده پنجم و ششم هجری به چشم میخورد.
قلعه والی در شهر ایلام و در محدوده خیابان پاسداران قرار دارد؛ بنایی قاجاری که امروزه موزه مردم‌شناسی ایلام را در خود جای داده است. این بنا در گذشته در محله حسین‌آباد فیلی و بر فراز تپه چغا میرک ساخته شد و با توجه به جایگاه والیان ایلام، بخشی از تاریخ سیاسی و اجتماعی منطقه را در خود بازتاب می‌دهد.
موزه هفت تپه یکی از موزه‌های تخصصی باستان‌شناسی ایران است که در کنار محوطه باستانی هفت تپه در شهرستان شوش قرار دارد. اهمیت این موزه از آنجا ناشی می‌شود که بخش مهمی از آثار حاصل از کاوش‌های علمی این محوطه ایلامی در همان منطقه نگهداری و معرفی می‌شود و بازدیدکننده می‌تواند آثار را در فاصله‌ای کوتاه از محل کشف آن‌ها ببیند.
کاخ موزه گرگان یکی از بناهای شاخص دوره پهلوی در مرکز شهر گرگان است؛ بنایی که امروز همزمان دو روایت متفاوت اما مرتبط را پیش روی بازدیدکننده قرار می‌دهد: روایت یک کاخ سلطنتی متعلق به دوره پهلوی و روایت تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین گرگان و دشت. این موزه در محوطه پارک شهر گرگان، نزدیک میدان ولیعصر، قرار گرفته و از نظر جایگاه شهری در قلب بافت تاریخی و فرهنگی شهر واقع شده است.
مسجد جامع مرند در مرکز شهر مرند، در استان آذربایجان شرقی، قرار دارد و یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی شمال‌غرب ایران به شمار می‌رود. اهمیت این مسجد بیش از هر چیز به کتیبه‌های تاریخ‌دار، محراب گچ‌بری‌شده و لایه‌های معماری آن بازمی‌گردد؛ لایه‌هایی که بخش‌هایی از تاریخ معماری منطقه را از دوره سلجوقی تا دوره ایلخانی و پس از آن روایت می‌کنند.
مجموعه‌ی ابواب‌البری ربع رشیدی در شمال‌شرق شهر تبریز قرار دارد که هسته‌ی اولیه‌ی آن در اوایل قرن نهم هجری در اوج دوران طلایی حکومت ایلخانان مغول به دست وزیر مدبر، خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی ساخته شده است. پس از رشیدالدین این مجموعه‌ی عظیم شهری ویران و غارت شد و در دوران وزارت فرزندش خواجه محمد دوباره مرمت و احیا گردید.
عمارت تومانیانس روستای وینق نام اثری تاریخی به جای مانده از دوران قاجار است که در غرب روستای وینق بر فراز تپه‌ای سنگی قرار دارد. این بنا توسط سرکیس تومانیانس ارمنی ساخته شده و به همین دلیل ویژگی‌های یک اثر ایرانی، اسلامی را ندارد و به سبک عمارت‌های قرن نوزدهم اروپا و روسیه می‌باشد.
کاروانسرای خواجه نظر در شهرستان جلفا و در مجاورت رودخانه‌ی ارس و پل ضیاء‌الملک واقع شده است. چنین به نظر می‌رسد که همراستا با اقدامات شاه عباس اول در راستای احداث و تعمیر 999 کاروانسرا در مرزهای ایران، این بنا توسط خواجه نظر احداث شده است.
"شاه گلی" یا "ائل گلی" یکی از مهم‌ترین گردشگاه‌های شهر تبریز است که در جنوب‌شرق آن و در ۷ کیلومتری مرکز شهر واقع شده است. این مکان در زمان آق‌قویونلوها ایجاد شده و در دوره‌ی صفویان گسترش یافته است. شاه‌گلی تا پیش از روی‌کارآمدن صفویان، بزرگترین منبع ذخیره آب جهت آبیاری باغ‌های مناطق شرقی تبریز تا دروازه تهران و تپلی‌باغ بوده است.