بافت تاریخی
بازار نراق، در قلب شهر نراق در استان مرکزی، نگینی از معماری ایرانی و یادگاری از دوران قاجار است. این بازار سرپوشیده، به عنوان بزرگترین بنای تاریخی نراق، در سال ۱۳۶۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
دانشگاه تهران، پس از دارالفنون، دومین دانشگاه در تاریخ معاصر ایران است. دارالفنون که در سال ۱۲۳۰ هجری شمسی توسط میرزا تقی خان امیرکبیر تاسیس شد، رشته‌هایی مانند مهندسی، داروسازی، طب و جراحی، توپخانه، پیاده نظام، سواره نظام و معدن شناسی را تدریس می‌کرد. اگرچه دارالفنون در سال‌های بعد از توسعه بازماند، اما تجربه‌ای ارزشمند برای ساخت دانشگاه تهران و سایر دانشگاه‌های ایران به روش غربی شد.
ارگ بهارستان در زمان امیر علم خان فرزند امیر علم خان اول بنا شده است. از وقایع مهم تاریخی این ارگ، پناهنده شدن لطفعلی خان زند و همراهانش به آن در زمان جنگ با آغامحمدخان قاجار است. باغ زرشکی، نامی که یادآور شکوه و زیبایی باغی بی‌نظیر در گذشته است، باغی که زمانی ارگ بهارستان را در آغوش خود گرفته بود. ارگ بهارستان، بنایی تاریخی که با معماری باشکوه و سرگذشت پرفراز و نشیبش، هویت شهر بیرجند را رقم می‌زند.
روستای پشته، روستایی با قدمت و تاریخی غنی در 50 کیلومتری غرب تایباد و در مسیر تایباد به خواف واقع شده است. این روستای کوهستانی، به دلیل قرارگیری در دامنه کوه و معماری منحصر به فردش، به عنوان یکی از جاذبه های گردشگری خراسان رضوی شناخته می شود.
قلعه اژدها پیکر، دژی باشکوه از دوران ساسانیان، بر فراز تپه‌ای در شمال شهر لار استان فارس قرار دارد. این قلعه عظیم با طول ۷۰۰ و عرض ۱۷۰ متر، تاریخی پر رمز و راز را در دل خود حفظ کرده است و یادگاری ارزشمند از قرون گذشته به شمار می‌رود.
بازار قیصریه لار، در قلب شهر تاریخی لارستان فارس، یادگاری ارزشمند از دوران صفوی است. این بازار باشکوه که در سال 811 هجری قمری بنا شده، نمونه‌ای بی‌نظیر از معماری ایرانی و مرکزی برای تجارت و رونق اقتصادی در طول تاریخ بوده است.
مجموعه دستکندشهر زیرزمینی سامن در استان همدان، یکی از شگفت‌انگیزترین و بزرگترین دستکندهای ایران است که در عمق 6 تا 8 متری زمین واقع شده است. این مجموعه شامل بیش از 50 اتاق، سالن، راهرو و دالان است که به طور پیچیده‌ای به هم مرتبط شده‌اند.
آب‌انبار شیخ علی‌خان اسدآباد که با نام‌های آب‌انبار شاه‌عباسی و آب‌انبار صفوی نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین سازه‌های تاریخی آب در شهر اسدآباد همدان است. بنا در محدوده بازار قدیمی و محله‌ای که در منابع با نام درِ کاروانسرا یا «درب کاروانسرا» آمده قرار دارد و معماری آن به دوره صفوی نسبت داده می‌شود.
حمام حاج داداش، یکی از قدیمی‌ترین بناهای شهر زنجان، تنها حمام ستون سنگی این شهر است که گنبد اصلی آن بر روی چهار ستون سنگی قرار گرفته است. ورودی بنا در ضلع شمالی از درب چوبی دو لنگه به ضخامت تقریباً سه سانتی‌متر است که چوب آن از درختان جنگلی تهیه شده است. گل‌میخ‌های آهنی نیز بر روی درب تزئینات زیبایی به وجود آورده‌اند.
کارخانه کبریت توکلی در سال 1297 توسط حاج تقی توکلی در تبریز تاسیس شد. این کارخانه اولین کارخانه تولید کبریت در ایران بود و نقش مهمی در اشتغال‌زایی و رونق اقتصادی تبریز داشت. کارخانه توکلی در طول سال‌ها با فراز و نشیب‌های بسیاری روبرو بود، از جمله مصادره در سال 1357 و بازپس‌گیری در سال 1372. این کارخانه در حال حاضر نیز به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین برندهای کبریت در ایران به فعالیت خود ادامه می‌دهد.
بازار تاریخی خوی که در مرکز شهر خوی واقع شده است، از جمله بناهای تاریخی و جاذبه‌های گردشگری این شهر به شمار می‌رود. قدمت این بازار به دوره صفویان باز می‌گردد و در طول تاریخ، شاهد رویدادهای مهمی بوده است. با وجود اینکه کتیبه‌ای از شاه طهماسب در بازار کشف شده که قدمت آن را به دوره صفوی نسبت می‌دهد، احتمال می‌رود که بنای اولیه آن حتی قدیمی‌تر از این تاریخ باشد. ا
ساختمان قدیم شهرداری خوی، بنایی با معماری کم‌نظیر و دلنشین، در مرکز شهر خوی واقع شده است. این بنا که یادگاری از دوران پهلوی اول است، به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری استان آذربایجان غربی شناخته می‌شود. بنای فعلی شهرداری خوی در سال 1312 هجری شمسی توسط استاد علی اکبر توانا، یکی از معماران بنام شهر خوی، در محل ساختمان قدیم شهرداری واقع در خیابان شهید صمدزاده (فعلی) احداث شد.
در قلب شهر زاهدان، بنایی باشکوه و تاریخی با نام "ساختمان قديم دادگستري" خودنمایی می‌کند. این بنا که در سال ۱۳۰۸ توسط "معمارباشی" معمار معروف یزدی ساخته شده، یادگاری از دوران پهلوی اول است و به عنوان یکی از نمادهای شهر زاهدان شناخته می‌شود.
خانه قدیری رشت در محله‌ی ساغریسازان رشت، در خیابان طالقانی، کوچه‌ی انصاری واقع شده است. این خانه که به "خانه‌ی وکیل" نیز معروف است، در سال 1280 هجری شمسی (1897 میلادی) در دوره قاجار توسط حاج محمدحسن قدیری، از ثروتمندان و تجار بنام رشت، بنا شده است.
پل خشتی لنگرود بر روی رودخانه لنگرود در شهر لنگرود استان گیلان واقع شده است. قدمت دقیق این پل مشخص نیست، اما برخی ساخت آن را به دوره ایلخانی نسبت می‌دهند. در تاریخ خانی، به وجود پل چوبی بر روی رودخانه لنگرود در سال 912 هجری قمری اشاره شده است که با نظر فوق منافات دارد.
حمام گلشن لاهیجان در سال 1239 هجری قمری (زمان فتحعلی شاه قاجار) و به دستور حاج علی اکبر، حاکم وقت لاهیجان، ساخته شده است. در آن زمان، حمام‌های داخل خانه در شمال کشور به ندرت وجود داشت و فقط شاهزادگان، امرا و حاکمان صاحب منازلی با حمام بودند. حمام عمومی در آن زمان جزء مهم‌ترین نیازهای یک جامعه بود و شهر لاهیجان با توجه به سابقه طولانی خود، علاوه بر رفع نیازهای بهداشتی ساکنین خود، می‌بایستی پذیرای افراد روستاهای اطراف نیز می‌بود.
خانه آقای عبدالعلی صوفی در شهر املش واقع شده است. این بنای تاریخی که قدمت آن به اواخر دوره قاجار می‌رسد، در میان حیاطی بزرگ با باغچه‌ها و درختکاری‌های زیبا، جلوه‌گری می‌کند. خانه صوفی در دو طبقه بنا شده است. در سمت جلوي بنا، حوض بزرگي قرار دارد. این ساختمان حدود یک متر از سطح حیاط بلندتر ساخته شده و زیربنای آن 450 متر مربع است. ارتفاع طبقه همکف 225 سانتی‌متر و ارتفاع طبقه اول 325 سانتی‌متر است. طبقه همکف مربوط به خدمات و طبقه اول محل تشریفات و تالار پذیرایی تلقی می‌گردد.
مسجد جامع سراب در قلب بافت قدیمی شهر سراب، در چهارراه فردوسی واقع شده است. بنای فعلی مسجد به قرن نهم هجری قمری باز می‌گردد، اما حفاری‌های اخیر نشان داده که این مسجد بر روی مسجدی بسیار قدیمی‌تر بنا شده است. آثار و بقایای این مسجد کهن، گویی رازهای ناگفته‌ای از تاریخ را در دل خود نهفته دارند.
مکان خانه قدیری در شهر رشت قرار دارد. این شهر در منطقه معتدل و مرطوب واقع شده است و در محله کیاب و سبزه میدان قرار دارد. این خانه در دوره قاجار ساخته شده و در دوره پهلوی نیز مرمت و بخش‌هایی به آن اضافه شده است. در سال 1367، به دلیل سهل‌انگاری یکی از مستاجران، این خانه در یک حریق آسیب دید. در این حادثه، بام، پنجره‌های چوبی، تزیینات گچبری، آینه‌کاری و گره‌چینی چوبی آن آسیب دیدند. در همان سال، با هزینه مالک و تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان گیلان، این خانه مرمت شد.
آب انبارها، مخازن سرپوشیده‌ای هستند که در عمق زمین ساخته می‌شوند و برای ذخیره آب آشامیدنی مردم استفاده می‌شوند. این آب انبارها از آب قنات پر می‌شوند و به عنوان یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد معماری مناطق خشک و کویری شناخته می‌شوند.
چیانگ‌مای که به «رز شمال» نیز معروف است، شهری فریبنده در منطقه کوهستانی شمال تایلند است. چیانگ‌مای با تاریخ غنی و فرهنگ پر جنب و جوش خود سفری جذاب به گذشته ارائه می‌دهد و در عین حال پیشرفت‌های مدرن را نیز به نمایش می‌گذارد. هدف این نوشتار بررسی اهمیت تاریخی و گنجینه‌های فرهنگی این شهر باشکوه است و نشانه‌های باستانی، سنت‌های مذهبی، هنرهای سنتی و صنایع دستی و جشنواره‌های پر جنب و جوشی را که در خیابان‌های آن روح می‌بخشد، در هم می‌پیوندد.
سیگیریا یک منطقه باستانی و باروی صخرهای است که در شمال منطقه متاله (Matale) در نزدیکی شهر دامبولا در استان مرکزی سریلانکا واقع شده است. یک ستون صخرهای عظیم به ارتفاع ۲۰۰ متر مشرف به تعدادی بنای باستانی قرار گرفته که از ویژگی‌های منحصر به فرد این منطقه تاریخی است. پادشاه کاسیاپا (Kasyapa) این منطقه را بین سال‌های ۴۷۷ تا ۴۹۵ به‌عنوان پایتخت جدید خود برگزیده است. او کاخ خود را بر فراز این صخره بنا نهاده و فضای داخلی آن را با نقاشی‌های دیواری رنگین تزیین کرده است.
این مقاله به معرفی 23 مورد از بهترین جاذبه‌های گردشگری شهر رم می‌پردازد که بازدید از آن‌ها تجربه‌ای بی‌نظیر از تاریخ، فرهنگ و زیبایی‌های این شهر تاریخی را ارائه می‌کند و فرصتی مناسب برای برنامه‌ریزی سفری خاطره‌انگیز فراهم می‌کند.
این مقاله به بررسی ناحیه شهرستان تاجیکستان می‌پردازد و راهنمای جامعی درباره تونل‌ها، گردنه‌ها، بونجیکت و کوساولی‌سای ارائه می‌دهد تا بازدیدکنندگان اطلاعات لازم برای سفر و گردش در این منطقه را به دست آورند.
استروشن یکی از شهرهای تاریخی ولایت سغد در شمال تاجیکستان است؛ شهری در دامنه‌های شمالی رشته‌کوه ترکستان و حدود ۷۸ کیلومتر جنوب‌غربی خجند. استروشن امروز بیش از هر چیز با مغ‌تپه، مسجد و مدرسه کوک‌گنبد، مجموعه حضرت‌شاه، بازارها و صنایع دستی شناخته می‌شود و برای سفر زمینی میان دوشنبه و خجند یکی از مهم‌ترین توقف‌های فرهنگی شمال تاجیکستان است.
کانی‌بادام در شرق ولایت سغد و در بخش تاجیکی دره فرغانه قرار دارد. اهمیت این شهر فقط به موقعیت مرزی و کشاورزی آن محدود نیست؛ مدرسه‌های تاریخی، مناره، آرامگاه‌ها، موزه محلی و قرار گرفتن در محور خجند–اسفره–مرز ازبکستان، کانی‌بادام را به یکی از مقصدهای کمترشناخته‌شده شمال تاجیکستان تبدیل کرده است.
اسفره یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ولایت سغد و از روشن‌ترین نمونه‌های بخش تاجیکی دره فرغانه است. این شهر در امتداد رود اسفره و نزدیک مرز قرقیزستان قرار دارد و علاوه بر باغ‌های میوه و کشاورزی، به دلیل مجموعه تاریخی حضرت‌شاه در چورکوه، جماعت ورخ و جایگاه مرزی خود اهمیت دارد.
حصار یکی از واحدهای اداری تابع جمهوری در غرب تاجیکستان و در همسایگی دوشنبه است. آنچه در منابع قدیمی «ناحیه حصار» نامیده می‌شد، از ۳ مارس ۲۰۱۶ در رده اداری شهر حصار قرار گرفته است. مساحت رسمی این واحد ۹۷۵٫۱ کیلومتر مربع است و آمار رسمی پایان سه‌ماهه دوم ۲۰۲۵ جمعیت کل آن را ۳۵۸٫۹ هزار نفر ثبت می‌کند. قلعه حصار، رود خانقاه و چشمه‌های آب‌گرم شاه‌امبری از شناخته‌شده‌ترین عناصر تاریخی و طبیعی این محدوده‌اند.
درواز در غرب ولایت خودمختار کوهستانی بدخشان، یکی از ورودی‌های مهم مسیر زمینی پامیر است. مرکز ناحیه قلعه‌خُمب است؛ شهری در مسیر رود پنج که بسیاری از سفرهای جاده‌ای میان دوشنبه و خاروغ از آن عبور می‌کنند. مهم‌ترین جاذبه تاریخی مستند پیرامون آن شهر باستانی کارون است که در ارتفاعات نزدیک قلعه‌خُمب قرار دارد.
قلعه سیگیریا قلعه‌ای قدیمی در میان جنگل‌های کشور سریلانکا از جنس سنگ ساخته شده است و از نظر تاریخی دارای ارزش بالایی است. ارتفاع این قلعه نزدیک به ۲۰۰ متر است و در اطراف آن خرابه‌های قلعه و کاخ باستانی قرار گرفته‌اند. دروازه این قلعه به شکل شیر است و صعود به این قلعه کاری بسیار دشوار بوده اما واقعا ارزش بالا رفتن و تماشای چشم انداز بی نظیر را دارد.
کلته منار خیوه یا مناره کوتاه یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای تاریخی شهر خیوه در ازبکستان و یکی از نمادهای تصویری این شهر باستانی است. این مناره در بخش غربی ایچان‌قلعه، در نزدیکی دروازه آتا و درست در برابر مدرسه محمد امین‌خان قرار گرفته است.
پهلوان محمود خوارزمی متخلص به قتّالی، مشهور به پوریای ولی، یکی از نامدارترین و محبوب‌ترین پهلوانان تاریخ ایران است. او اهل سرزمین خوارزم و پرده‌دار دارالصفا (خوی امروزی) بود و گفته شده در ورزش‌های زورخانه‌ای و پهلوانی مهارت زیادی داشته است به طوری که کسی حریف او نبود و در سرزمین‌های اسلامی سفر می‌کرد و با رقیبان گوناگون کُشتی می‌گرفت. او در ساده‌زیستی، دستگیری از مستمندان و ستمدیدگان، و چشم بستن بر زرق و برق دنیای فانی، به معرفتی ناب رسیده بوده‌است.
کلته منار یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای خیوه و مناره‌ای ناتمام در کنار مدرسه محمد امین‌خان، نزدیک ورودی غربی ایچان‌قلعه است. ساخت آن به فرمان محمد امین‌خان در سال ۱۸۵۲ آغاز شد و پس از مرگ او در ۱۸۵۵ متوقف ماند. منبع رسمی گردشگری ازبکستان قطر پایه را ۱۴٫۵ متر و ارتفاع طراحی‌شده را حدود ۸۰ متر اعلام می‌کند. ارتفاع موجود در منابع رسمی همان کشور یکسان گزارش نشده و اعداد ۲۶ و ۲۹ متر دیده می‌شود؛ به همین دلیل این اختلاف در مقاله حفظ شده است.
ایچان قلعه هسته تاریخی و محصور شهر خیوه در منطقه خوارزم ازبکستان است؛ شهری درون دیوارهای خشتی و آجری که بیش از دو هزار سال پیشینه دارد و یکی از منسجم‌ترین نمونه‌های شهرسازی تاریخی آسیای مرکزی به شمار می‌رود. یونسکو ایچان قلعه را در سال ۱۹۹۰ در فهرست میراث جهانی ثبت کرد. در محدوده تاریخی آن ۵۱ بنای تاریخی و حدود ۲۵۰ خانه قرار دارد و مسجدها، مدرسه‌ها، آرامگاه‌ها، کاخ‌ها، بازارها، کاروانسراها و مناره‌های خیوه در شبکه‌ای از کوچه‌های قدیمی کنار یکدیگر شکل گرفته‌اند.
زندان اسکندر یزد که با نام مدرسه ضیائیه نیز شناخته می‌شود، یکی از بناهای تاریخی شاخص محله فهادان و از یادگارهای معماری قرون میانی شهر یزد است. این بنا با خشت و گل ساخته شده و گنبد، ایوان‌ها، محراب و فضای زیرزمینی آن، نمونه‌ای ارزشمند از معماری تاریخی یزد به شمار می‌رود. نام «زندان اسکندر» بیشتر با روایت‌ها و شهرت تاریخی بنا پیوند خورده است و درباره کاربری واقعی آن در منابع دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.
خانه لاری‌ها یکی از ارزشمندترین خانه‌های تاریخی شهر یزد و از بناهای شاخص محله تاریخی فهادان است. این عمارت حدود ۱۵۰ سال پیش و در دوره قاجار ساخته شد و به حاج محمدابراهیم لاری، از تجار شناخته‌شده یزد، نسبت داده می‌شود. ترکیب حیاط مرکزی، فضاهای اندرونی و بیرونی، بادگیر، اتاق‌های چهار فصل و تزئینات ظریف گچبری و آینه‌کاری، این خانه را به نمونه‌ای برجسته از معماری مسکونی سنتی یزد تبدیل کرده است.