روستاهای تاریخی
ییلاق آق اُولَر و مِریان از دیدنی‌ترین روستاهای گیلان هستند و از توابع تالش به‌شمار می‌روند. این روستاهای ییلاقی به‌ویژه در فصل‌های گرم سال شهرت زیادی میان طبیعت‌گردان دارد.
مسیر کرج به چالوس یکی از زیباترین جاده‌های ایران و حتی خاورمیانه است که در گوشه و کنار آن می‌توان سراغ جاذبه‌های گردشگری را گرفت. روستای زیبا و ییلاقی شهرستانک یکی از این جاذبه‌های گردشگری است که در فاصله‌ی حدودا ۷۰ کیلومتری از کرج واقع شده است.
این روستا که در کنار چهارطاق و لزوره مناطق گردشگری رامه را تشکیل می دهند در 55کیلومتری شمال شرق شهر گرمسار و 30 کیلومتری روستای تاریخی ده نمک واقع شده است. این منطقه از پیشینه ای بسیار کهن برخوردار است و موارد زیر حاکی از قدمت هزار ساله آن است: قلعه های قدیمی مانند قلعه ضحاک، قبرستان های قدیمی، ظروف سفالی و اشیاء عتیقه و سنگ نوشته های به دست آمده، درختان کهنسال گردو وآثار به جا مانده از بناهای بسیار قدیمی.
کلپورگان روستای کوچکی در جنوب شرقی ایران، استان سیستان و بلوچستان است و با قدمتی هفت هزار ساله به عنوان تنها موزه زنده سفالگری دنیا شناخته می‌شود. بدون کوچکترین تغییری از آن دوران ، هنر ساخت سفال بدون چرخ سفالگری به طور شفاهی از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است. کارهای اولیه مانند انتقال گل سفالگری از معدن "مسکوتان" توسط مردان انجام می‌شود اما ساخت سفال تماما توسط زنان روستا که در حدود سی نفر می‌باشند انجام می‌گیرد.
خراشاد روستایی در شهرستان بیرجند و در جنوب شرقی مرکز استان خراسان جنوبی است که به دلیل پیشینه فرهنگی، طبیعت کوهستانی، توبافی و پرورش شمار زیادی از چهره‌های علمی و فرهنگی شهرت دارد. این روستا حدود ۲۵ کیلومتر با بیرجند فاصله دارد و در ناحیه‌ای کوهستانی در دامنه رشته‌کوه باقران قرار گرفته است.
روستای زنوزق یکی از روستاهای تاریخی و پلکانی استان آذربایجان شرقی است که در بخش مرکزی شهرستان مرند و در نزدیکی شهر زنوز قرار دارد. این روستا در منطقه‌ای کوهستانی شکل گرفته و خانه‌های آن بر دامنه شیب‌دار کوه، به‌صورت پلکانی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.
روستای رویین یا روئین یکی از روستاهای تاریخی و هدف گردشگری شهرستان اسفراین در استان خراسان شمالی است. روستا در دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه آلاداغ و در دره‌ای کوهستانی شکل گرفته و حدود ۲۶ کیلومتر با شهر اسفراین و حدود ۵۲ کیلومتر با بجنورد فاصله دارد.
روستای نایبند طبس یکی از شگفت‌انگیزترین روستاهای تاریخی ایران است که در دل کویر لوت و در جنوب‌شرق استان خراسان جنوبی قرار گرفته است. این روستا با معماری پلکانی، خانه‌های خشتی، کوچه‌های سرپوشیده، نخلستان‌های سرسبز و قرارگیری در کنار کوهستان نایبند، تصویری متفاوت از زندگی در حاشیه کویر ارائه می‌دهد.
«روستای ورکانه» در دامنه کوه الوند، در بخش جنوبی رشته کوه زاگرس میانی، در شرق رودخانه ارزان فرد و در 20 کیلومتری جنوب شرقی همدان جای دارد. واژه ورکانه از ور یا همان بر و همچنین کانه و چشمه ساخته شده است، کنارچشمه.
نگل در ۶۵ کیلومتری شهر سنندج و در مسیر سنندج به مریوان قرار دارد. این روستا در میان دره‌ای بنا شده که رودخانه «شوشیر» از جنوب آن می‌گذرد و از طرف شمال هم به کوه «حسن عالی»، از جنوب شرقی به کوه «پل چرمو»، از جنوب به کوه «قژاکان»، از شمال غربی به دره «کانی چرمو» و کوه «کوره میانه»، از غرب و جنوب غربی به دره «کاچول» و از شمال شرقی به «رسنی دره» محدود می‌شود. مردم روستای نگل به زبان کردی سورانی سخن می‌گویند.
روستای تمین در 65 کیلومتری جنوب غربی شهر میرجاوه واقع شده و بین دو کوه تفتان و سیاه کوه قرار دارد. این روستا تابستانهای خنک و زمستانهای سردی دارد که جوی مطلوب و متفاوت را در طول سال برای ساکنان و بازدیدکنندگان فراهم می‌کند.
«روستای مارین» در ۳۶ کیلومتری شمال گچساران و در ۱۹۸ کیلومتری جنوب شرقی «یاسوج» در استان «کهگیلویه و بویراحمد» جای دارد. این روستا از شمال با کوه «دلی گنج»، از شرق با کوه «خامی» و از جنوب غرب نیز با کوه «دیل» همسایگی دارد.
پالنگان روستایی در یک کیلومتری دره «تنگیور»، در دهستان «ژاورود»، در 55 کیلومتری «اورامان» و در 57 کیلومتری کامیاران در استان کردستان است. پالنگان که در شمار فهرست آثار ملی ایران جای گرفته است، نزدیک به هزار تن سرانه مردمی دارد که به گویش کردی اورامی سخن می‌گویند. روشن نیست که پالنگان از واژه پلنگ یا واژه پال در گویش کردی به معنی پشتگاه و پناهگاه برگرفته شده است.
در مناطق کوهستانی ایران، روستاهایی با ساختار پلکانی زیادی وجود دارند که از جمله آن‌ها روستای تاریخی «سر آقا سید» در استان چهارمحال و بختیاری است. این روستا نمایانگر فرهنگ و معماری سنتی منطقه بوده و ارزشی تاریخی و فرهنگی قابل توجه دارد.
روستای ماخونیک یکی از خاص‌ترین و متفاوت‌ترین روستاهای ایران است که در استان خراسان جنوبی و در شهرستان سربیشه قرار دارد. این روستا در نزدیکی مرز ایران و افغانستان و در منطقه‌ای کوهستانی و نیمه‌خشک واقع شده و به دلیل معماری عجیب خانه‌ها، سبک زندگی سنتی و فرهنگ خاص مردم، شهرتی فراتر از مرزهای ایران پیدا کرده است.
روستای میمند یکی از شگفت‌انگیزترین سکونتگاه‌های تاریخی ایران است که در استان کرمان، شهرستان شهربابک و در منطقه‌ای کوهستانی میان شهرهای کرمان، سیرجان و رفسنجان قرار دارد. این روستا به دلیل خانه‌های دستکند و صخره‌ای که در دل کوه کنده شده‌اند، یکی از مهم‌ترین نمونه‌های معماری بومی ایران و جهان به شمار می‌رود. منظر فرهنگی میمند در سال ۲۰۱۵ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و به عنوان نمونه‌ای ارزشمند از رابطه میان انسان و طبیعت شناخته می‌شود.
روستای کندوان در دامنه ی کوه سلطانداغی، به همراه دو روستای موجود در ترکیه و آمریکا، یکی از سه روستای صخره ای جهان است، با این تفاوت که برخلاف دو روستای دیگر زندگی عادی در این منطقه ی ییلاقی از رشته کوه های سهند جاری است.
در میان دامنه‌های کوه کرکس و دره‌ای سرسبز در استان اصفهان، روستایی قرار دارد که به دلیل رنگ سرخ خانه‌ها، معماری پلکانی و فرهنگ کهن خود به یکی از شناخته‌شده‌ترین مقاصد گردشگری ایران تبدیل شده است؛ روستای ابیانه.