معماری اسلامی
اگر بتوان خاستگاهی برای ملکوت و آرامش نهفته در آن متصور شد، بی‌تردید آن خاستگاه جایی شبیه مسجدی بنا نهاده شده در دل کویری آرام و خاک‌سرشت است. جایی که بناها به رنگ خاک‌اند و نقش دیوارها با سادگی بی‌‌پیرایه‌‌شان، آسوده از هر اغراق و گزافه، مرکبی‌ست برای به پرواز در آوردن خیال آدمی.
مسجد امام اصفهان یکی از برجسته‌ترین بناهای دوره صفوی و یکی از مهم‌ترین آثار معماری ایران در میدان نقش جهان است. این مسجد در ضلع جنوبی میدان قرار گرفته و در کنار مسجد شیخ لطف‌الله، کاخ عالی‌قاپو و سردر قیصریه، یکی از چهار عنصر اصلی مجموعه تاریخی میدان نقش جهان را شکل می‌دهد.
مسجد جامع مرند در مرکز شهر مرند، در استان آذربایجان شرقی، قرار دارد و یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی شمال‌غرب ایران به شمار می‌رود. اهمیت این مسجد بیش از هر چیز به کتیبه‌های تاریخ‌دار، محراب گچ‌بری‌شده و لایه‌های معماری آن بازمی‌گردد؛ لایه‌هایی که بخش‌هایی از تاریخ معماری منطقه را از دوره سلجوقی تا دوره ایلخانی و پس از آن روایت می‌کنند.
مسجد استاد و شاگرد از بناهای تاریخی شهر تبریز است که پیشینه آن به دوره ایلخانی بازمی‌گردد و در شمار آثار ارزشمند معماری تاریخی این شهر قرار دارد. این مسجد در گذشته بخشی از مجموعه‌ای بزرگ شامل مسجد، مدرسه و خانقاه بوده که در میدان کهن تبریز شکل گرفته بود. اهمیت بنا تنها به معماری آن محدود نمی‌شود، بلکه تاریخ ساخت، کتیبه‌های تاریخی و پیوند آن با یکی از خاندان‌های قدرتمند دوره ایلخانی، جایگاه ویژه‌ای به آن بخشیده است.
مسجد جامع فرومد در روستای تاریخی فرومد از توابع شهرستان میامی در استان سمنان قرار دارد و در مسیر جاده شاهرود به مشهد واقع شده است. فرومد در شمال‌شرق شاهرود و در حاشیه مسیر تاریخی ارتباطی خراسان قرار گرفته و به دلیل برخورداری از مجموعه‌ای از آثار تاریخی، یکی از روستاهای مهم فرهنگی شرق استان سمنان به شمار می‌رود. مسجد جامع در میان بافت تاریخی روستا قرار گرفته و در کنار آرامگاه ابن یمین فرومدی، شاعر نامدار سده هشتم هجری، از مهم‌ترین آثار تاریخی فرومد است.
چهارتاقی تیموری شیروان از بناهای تاریخی خراسان شمالی است که در روستای زیارت از توابع شهرستان شیروان قرار دارد. این بنای آرامگاهی در محوطه امامزاده حمزه رضا جای گرفته و به دلیل معماری ویژه و نسبت داده شدن آن به یکی از سرداران امیر تیمور، از آثار قابل توجه منطقه به شمار می‌رود.
«مسجد وکیل» که «مسجد سلطانی» نیز خوانده می‌شود، یکی از یادگارهای خاندان زندیه، در شیرازِ سده دوزادهم خورشیدی، پایتخت کریم خان زند است که نامش در فهرست آثار ملی ایران جای دارد. در تاریخ آمده است که کریم خان، «وکیل الرعایا»ی ایران، در هنگام ساخت مسجد وکیل، نوزاندگانی را برای شاد کردن دل و شتاب دادن به بازوان کارگران میفرستاده است.
آرامگاه بایزید بسطامی در شهر تاریخی بسطام، در حدود ۶ کیلومتری شمال شاهرود در استان سمنان قرار دارد. این مجموعه یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی و عرفانی منطقه است و آرامگاه بایزید بسطامی، مسجد، مناره و چند آرامگاه دیگر را در کنار یکدیگر جای داده است.
مسجد کبود یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی شهر تبریز و از مهم‌ترین یادگارهای دوره حکومت قره‌قویونلوهاست. این مسجد در مرکز شهر و در خیابان امام، در محدوده خیابان خاقانی و چهارراه منصور قرار دارد و امروزه یکی از شناخته‌شده‌ترین جاذبه‌های تاریخی تبریز به شمار می‌رود.
مسجد تاریخانه دامغان یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی شهر دامغان و از کهن‌ترین مساجد ایران است؛ بنایی که اهمیت آن تنها به قدمت زیاد محدود نمی‌شود، بلکه در معماری آن می‌توان پیوندی روشن میان سنت‌های معماری ایران پیش از اسلام و معماری نخستین سده‌های اسلامی مشاهده کرد. ساختمان مسجد بر پایه شبستانی ستون‌دار شکل گرفته و ساختار کلی آن، با صحن مرکزی و رواق‌های پیرامون، یادآور برخی بناهای معماری دوره ساسانی است.
مسجد عمادالدوله یکی از بناهای شاخص تاریخی شهر کرمانشاه است که در قلب بازار سنتی و در محدوده تاریکه‌بازار قرار دارد. قرار گرفتن مسجد در میان راسته‌های تجاری بازار، موقعیتی متفاوت به آن بخشیده است؛ زیرا این بنا از گذشته نه‌تنها محلی
تکیه بیگلربیگی از بناهای به‌جا مانده از دوران قاجار، در مرکز و بافت قدیم کرمانشاه و در محله فیض‌آباد است که حتی در بین مردم محلی کمتر شناخته شده است. از رهگذران خیابان مدرس آدرس تکیه را که بپرسید اکثرا اظهار بی‌اطلاعی می‌کنند. اما اگر به دنبال آدرس هستید بهتر است سراغ مغازه‌های قدیمی‌تر محله بروید البته سر کوچه تابلوی کوچکی هم هست که شما را به سمت تکیه بیگلر بیگی هدایت می‌کند.
«تجریش» یکی از قدیمیترین منطقههای تهران است؛ جایی که انگار سنت و فرهنگ در آن رسوب کرده و یکی از خاطرهانگیزترین و خاص‌ترین محلات تهران را خلق کرده، جایی که هنوز می‌توان کوچههای سالخورده و باریک و خانههای قدیمی و پُر درخت را دید و در حال و هوای زیبای این محله غرق شد.
مسجد جامع ساوه یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر ساوه در استان مرکزی است که در بخش تاریخی شهر و در انتهای خیابان سلمان ساوجی قرار گرفته است. این مسجد از نمونه‌های کم‌نظیر معماری مذهبی ایران است که در طول چندین قرن توسعه یافته و لایه‌های مختلف معماری و تزئینی را در خود حفظ کرده است. اهمیت مسجد جامع ساوه فقط به قدمت آن محدود نمی‌شود؛
مسجد نصیرالملک یکی از مشهورترین بناهای تاریخی شیراز و از شاخص‌ترین نمونه‌های معماری دوره قاجار در ایران است؛ مسجدی که بیش از هر چیز با شبستان غربی، شیشه‌های رنگی، کاشی‌کاری‌های صورتی و بازی شگفت‌انگیز نور و رنگ شناخته می‌شود. این مسجد در محله تاریخی گود عربان، در جنوب خیابان لطفعلی‌خان زند و در کوچه نصیرالملک قرار گرفته و به دلیل نزدیکی به مجموعه تاریخی ـ مذهبی شاهچراغ، در یکی از مهم‌ترین بخش‌های بافت تاریخی شیراز واقع شده است.
مسجد جامع یزد یا مسجد جامع کبیر یزد یکی از برجسته‌ترین آثار معماری اسلامی ایران و یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر یزد است. این مسجد در قلب بافت تاریخی شهر قرار گرفته و سردر بلند، دو مناره مرتفع، کاشی‌کاری‌های ظریف، گنبد دوپوسته و کتیبه‌های ارزشمند آن، تصویری شاخص از هنر معماری ایران در دوره‌های میانه اسلامی به وجود آورده‌اند.
تبریز سرگُل شهرهای ایران است، شهری تاریخی و زیبا و پر از جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و مذهبی متنوع که هر گردشگری با دیدن آن با کولهباری لبریز از تاریخ، فرهنگ، لذت و شادمانی باز میگردد. یکی از جاذبه‌های تاریخی‌مذهبی تبریزِ زیبا و اصیل «مسجد کبود» است، مسجدی به رنگ آبی دریا و کبودی آسمان. مسجدی که با قدم زدن در آن هم به زیبایی و غنای معماری ایرانی‌اسلامی پی خواهید برد و هم لبریز از آرامشی عمیق خواهید شد.
مجموعه امیرچخماق، که با نام‌های امیرچقماق و امیرچخماق نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی شهر یزد و از شناخته‌شده‌ترین نمادهای این شهر کویری است. این مجموعه در میانه بافت تاریخی یزد قرار گرفته و در طول چندین قرن، علاوه بر نقش مذهبی، کارکردهای اجتماعی، اقتصادی و شهری داشته است. معماری شاخص، سردر مرتفع، طاق‌ها و صفه‌های باشکوه و قرار گرفتن بناها در کنار یک میدان تاریخی، مجموعه امیرچخماق را به یکی از مهم‌ترین نقاط دیدنی یزد تبدیل کرده است.
مسجد جامع یا مسجد جمعه ی اصفهان با دربرداشتن مجموعه ای از ادوار مختلف اسلامی از نظر فنی و هنری اهمیت بسیاری دارد و از مهم ترین و قدیمی ترین ابنیه ی مذهبی ایران است که دارای شهرت جهانی است. این مسجد از جمله بزرگترین و پررمز و رازترین مساجد جهان اسلام است که بنای اصلی آن در قرون اولیه ی اسلامی بر شالوده ی بنایی باستانی مربوط به اواخر دوره ی ساسانی ساخته شده است. سیمای فعلی مسجد عمدتاً مربوط به اقدامات دوره ی سلجوقی است و مهم ترین طرح های توسعه ی آن در دوران آل بویه و صفویه صورت گرفته است.
برج تاریخی گنبد قابوس یکی از بناهای شاخص و ممتاز معماری دوره ی اسلامی و مربوط به سده ی چهارم هجری است که علیرغم استفاده از تزیینات بسیار کم دارای ساختاری متناسب، موزون، مستحکم و زیبا است. این برج بلندترین برج تمام آجری جهان درسال ۳۷۵ هجری شمسی، در زمان سلطنت قابوس بن وشمگیر، بر فراز تپه ای خاکی به ارتفاع پانزده متر بالاتر از سطح زمین بنا شده است.
آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی، عارف و شاعر بزرگ، بزرگ ترین، کامل ترین و برجسته ترین خانگاه است که با استفاده از معماری سنتی ایرانی (ایلخانی و تیموری) و با الهام از تصوف بنا شده است. این مجموعه آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی، جد سلاطین صفوی، است که در سال ۷۳۵ هجری قمری به دست فرزند ایشان صدرالدین موسی ساخته شد. پس از شروع حکومت صفویه واحدهای مختلف دیگری نیز به این شاهکار هنری و معماری اضافه گردید.