معماری قاجاری
خانه لطفی یکی از خانه‌های تاریخی ارزشمند شهر دامغان در استان سمنان است که قدمت آن به دوره قاجار می‌رسد. این بنا با مجموعه‌ای از حیاط‌های اندرونی و بیرونی، هشتی‌ها، ایوان‌های ستون‌دار، اتاق‌های مسکونی، اصطبل، خانه مستخدمین و آب‌انبار، نمونه‌ای قابل توجه از معماری خانه‌های سنتی و اعیانی دامغان به شمار می‌رود.
عمارت صمیمی یکی از بناهای تاریخی شهر رامهرمز در استان خوزستان است که در محله کیمه و خیابان امت قرار دارد. این مجموعه با نام‌های «باغ صمیمی»، «عمارت کیمه» و «باغ امیر سپهدار» نیز شناخته می‌شود و از نمونه‌های ارزشمند معماری دوره قاجار در جنوب غربی ایران به شمار می‌رود.
دروازه تهران یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای تاریخی قزوین و یکی از دو دروازه تاریخی باقی‌مانده از مجموعه دروازه‌های شهر است. این بنا در بخش شرقی قزوین و در میدان هاشمی قرار دارد و در گذشته ورودی اصلی مسافرانی بود که از مسیر تهران، ری و شمیرانات به قزوین می‌رسیدند.
خانه عباسی‌ها یکی از مشهورترین خانه‌های تاریخی کاشان است که در محله سلطان امیراحمد قرار دارد. این خانه تاریخی نمونه‌ای برجسته از معماری مسکونی دوره قاجار در ایران است و مجموعه‌ای از حیاط‌های اندرونی و بیرونی، اتاق‌های متعدد، شاه‌نشین‌ها، ایوان‌ها، حوض‌ها و فضاهای خدماتی را در خود جای داده است.
خانه زینت‌الملک یکی از بناهای مهم شهر شیراز است که بخشی از نارنجستان قوام به‌شمار می‌رود. زیرزمین این خانه سال‌هاست که به موزه‌ی مشاهیر شیراز تبدیل شده است. هر کسی که به معماری و تاریخ علاقه‌مند باشد، قطعا از دیدن این عمارت تاریخی لذت خواهد برد.
دزفول یکی از شهرهای تاریخی شمال خوزستان است؛ شهری که بخش‌هایی از بافت کهن آن همچنان پابرجا مانده و در میان کوچه‌ها و محله‌های قدیمی آن می‌توان نمونه‌هایی ارزشمند از معماری بومی جنوب غرب ایران را مشاهده کرد. حمام کرناسیون یکی از همین بناهای تاریخی است که پس از پایان کاربری اولیه، مرمت شد و امروزه به موزه مردم‌شناسی دزفول تبدیل شده است.
حمام خان یزد که با نام «گرمخانه نور» نیز شناخته می‌شود، یکی از بناهای تاریخی مجموعه خان در قلب شهر یزد است. این گرمابه قاجاری در محدوده خیابان قیام، میدان خان و بازارهای تاریخی یزد قرار دارد و بنای اصلی آن به سال ۱۲۱۲ هجری قمری بازمی‌گردد. حمام در سال ۱۲۴۲ هجری قمری نیز مرمت و تزئین شد و امروزه پس از تغییر کاربری، به‌عنوان رستوران و چایخانه سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
باغ فردوس یکی از آثار به جا مانده از دوران قاجار در شهر تهران است. خانه‌ای که باغی بزرگ و باصفا پیرامون آن را فراگرفته و اکنون بخشی از آن به موزه سینما تبدیل شده است.
منطقه چشمه علی دامغان در شمال شهر دامغان و حدود 30 کیلومتری این شهر و در بین روستای آستانه وشهر دیباج واقع گردیده است. چشمه علی از طرف شمال به دو استان شمالی گلستان و مازندران راه دارد.
در مرکز بافت تاریخی شهر سمنان، بازاری سرپوشیده و تاریخی قرار گرفته که امروزه با نام بازار بزرگ سمنان شناخته می‌شود. این بازار از یادگارهای دوره قاجار است و در گذشته یکی از مهم‌ترین مراکز خرید، فروش و دادوستد شهر به شمار می‌رفت. ساختار بازار تنها به حجره‌های تجاری محدود نمی‌شد و مجموعه‌ای از عناصر شهری مانند مسجد، حمام، کاروانسرا، تیمچه و تکیه در ارتباط با آن شکل گرفته بود.
تمام شهرهای توریستی دنیا فضاهایی را به عنوان پاتوق برای گردشگران پیش‌بینی می‌کنند؛ جایی که مسافران بتوانند قدم بزنند، خرید کنند، نوشیدنی میل کنند وغذا بخورند و با فرهنگ جامعه میزبان ارتباط برقرار کنند. سرای سعدالسلطنه قزوین مهم‌ترین پاتوق این شهر است و بدون شک از حضور در آن لذت خواهید برد.
خانه و حسینیه امینی‌ها یکی از بناهای تاریخی شهر قزوین است که می‌توان آن را نمونه‌ای بدیع و چشم‌نواز از خانه‌های تاریخی ایران دانست. این بنا در سال ۱۲۷۵ هجری قمری و در دوران قاجار ساخته شده است. حاج محمدرضا امینی در آن زمان صاحب این بنا بوده است. حسینیه امینی‌ها بخشی از عمارت بزرگ‌تری است که ابتدا کاربری مسکونی داشته و سپس وقف حسینیه شده است.
کاخ سردار اسعد بختیاری در شهر «جونقان» و در شهرستان فارسان استان چهارمحال و بختیاری بنا شده‌است. این قلعه که با نام دژ جونقان یا قلعه جونقان نیز شناخته می‌شود یادگاری از پایان دوران قاجار است و در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پل میر بهاالدین در جنوب شهر زنجان و در ابتدای مسیر زنجان به بیجار، بر روی زنجان‌رود قرار دارد. این پل تاریخی که با نام‌های «پل کهنه» و «پل اژدهاتو» نیز شناخته می‌شود، از یادگارهای دوره قاجار و یکی از پل‌های تاریخی ارزشمند استان زنجان است. پل در سال‌های پایانی قرن سیزدهم هجری قمری و در دوره ناصرالدین شاه قاجار ساخته شد و امروزه در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد.
خانه‌های تاریخی کاشان از معروف‌ترین بناهای گردشگری ایران است که در بافت قدیم این شهر واقع شده است. بناهایی که میزبان گردشگران با سلیقه‌های مختلف هستند و در ماه‌های مختلف سال به خصوص در بهار که همزمان با فصل گلاب‌گیری در ییلاقات کاشان است، رونق بیشتری می‌یابد.
خانه مستوفی شوشتر یادگاری از دوران قاجار است که در شهرستان شوشتر استان خوزستان ساخته شده است. خانه مستوفی همراه با مسجد، حمام و پل، مجموعه مستوفی را می‌سازند. این مجموعه در دوران مظفرالدین شاه قاجار، به دستور بازرگانی به نام «محمدعلی مستوفی» و با همکاری محمدتقی معمار ساخته شد.
قلعه والی در شهر ایلام و در محدوده خیابان پاسداران قرار دارد؛ بنایی قاجاری که امروزه موزه مردم‌شناسی ایلام را در خود جای داده است. این بنا در گذشته در محله حسین‌آباد فیلی و بر فراز تپه چغا میرک ساخته شد و با توجه به جایگاه والیان ایلام، بخشی از تاریخ سیاسی و اجتماعی منطقه را در خود بازتاب می‌دهد.
عمارت تومانیانس روستای وینق نام اثری تاریخی به جای مانده از دوران قاجار است که در غرب روستای وینق بر فراز تپه‌ای سنگی قرار دارد. این بنا توسط سرکیس تومانیانس ارمنی ساخته شده و به همین دلیل ویژگی‌های یک اثر ایرانی، اسلامی را ندارد و به سبک عمارت‌های قرن نوزدهم اروپا و روسیه می‌باشد.
برج خلعت‌پوشان یکی از بناهای تاریخی تبریز است که در حدود پنج کیلومتری شرق شهر، در محدوده روستای کرکج و در مسیر تبریز به باسمنج قرار دارد. این برج آجری در نزدیکی رودخانه مهرانه‌رود یا میدان‌چای ساخته شده و امروزه محوطه پیرامون آن با اراضی دانشگاه تبریز و دانشکده کشاورزی ارتباط دارد. قرارگیری برج در فضای باز و نسبتاً سرسبز این محدوده، آن را از بسیاری از بناهای تاریخی واقع در بافت متراکم مرکز تبریز متمایز کرده است.
خانه حیدرزاده یکی از خانه‌های تاریخی و ارزشمند تبریز است که در محله تاریخی مقصودیه و در جنوب ساختمان شهرداری تبریز قرار دارد. این خانه در یکی از مهم‌ترین محدوده‌های تاریخی شهر واقع شده و به دلیل نزدیکی به مجموعه شهرداری، خانه‌های تاریخی و دیگر بناهای ارزشمند مرکز تبریز، می‌تواند بخشی از یک مسیر پیاده‌گردی تاریخی در شهر باشد. جایگاه خانه در بافت تاریخی مقصودیه باعث شده معماری آن در کنار دیگر خانه‌های قاجاری منطقه، تصویری روشن از شیوه زندگی خانواده‌های متمول تبریز در دوره قاجار ارائه دهد.
خانه بهنام یکی از خانه‌های تاریخی ارزشمند تبریز است که در محله تاریخی مقصودیه قرار دارد و از نمونه‌های شاخص معماری خانه‌های سنتی این شهر به شمار می‌رود. این بنا که با نام‌های «خانه گنجه‌ای» و «خانه قدکی» نیز در برخی منابع معرفی شده، در اواخر دوره زندیه و سال‌های آغازین دوره قاجار شکل گرفته و در دوره ناصرالدین‌شاه قاجار مورد نوسازی و تزئین قرار گرفته است.
روستای کردشت از توابع شهرستان جلفا در استان آذربایجان شرقی و در حاشیه رود ارس قرار دارد. این روستا به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود در نزدیکی مرز ایران و جمهوری آذربایجان، در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت نظامی و سیاسی داشته است. قرارگیری کردشت در مسیر ارتباطی منطقه و نزدیکی آن به رود ارس باعث شد این نقطه در جریان جنگ‌های ایران و روسیه در دوره قاجار نیز نقش مهمی پیدا کند.
پل سردار یکی از سه پل روی رودخانه زنجان‌رود است که در پیرامون شهر زنجان و بر سر راه به تکاب و تخت سلیمان قرار دارد. این یادگار دوره قاجار که نامش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، در گویش بومی با نام «قلتوق» شناخته می‌شود. قلتوق نام روستایی در بخش مرکزی زنجان است که دژی قاجاری نیز دارد.
عمارت ملک مرتفع ترین بنای قاجاری در جنوب ایران است که با هزینه و دستور «محمد مهدی ملک التجار سوم» و به دست فرانسویها ساخته شده است. خاندان ملک التجار یک خاندان کازرونی بودند که در آغاز پادشاهی قاجار پا به بوشهر گذاشتند. فرزندان این خاندان چنان در بوشهر جا افتادند که از نام خانوادگی آنها پسوند «کازرونی» را برداشته و پسوند «بوشهری» جایگزین شد.
بازار سرپوشیده شاهرود یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی مرکز شهر شاهرود در استان سمنان است که شکل‌گیری آن به دوره قاجار بازمی‌گردد. این مجموعه با راسته‌های تجاری، چهارسوق، سه‌سوق، حجره‌ها و بناهای وابسته، تصویری از ساختار اقتصادی و اجتماعی شاهرود در دوره‌ای را نشان می‌دهد که شهر به یکی از مراکز مهم بازرگانی منطقه تبدیل شده بود. بازار شاهرود در سال ۱۳۷۸ با شماره ۲۲۸۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
باغ شوکت‌آباد یک نمونه از باغ‌های ایرانی است که در اطراف بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی و توسط اسماعیل‌خان شوکت الملک از خاندان علم احداث شده است. باغ ایرانی یکی از شاخصههای شهرهای کویری ایران است. جنگلی در میانه بیابان، و این همان چیزی است که شکوه علوم و فناوریهای تاریخ ایران را در کنار هنری چشم‌نواز به تصویر میکشد.
تکیه معاون‌الملک یکی از مشهورترین بناهای تاریخی شهر کرمانشاه و از برجسته‌ترین یادگارهای معماری دوره قاجار در غرب ایران است. شهرت این مجموعه بیش از هر چیز به کاشی‌کاری‌های گسترده و کم‌نظیر آن بازمی‌گردد؛ کاشی‌هایی که با رنگ‌های متنوع و تکنیک‌های برجسته و نیمه‌برجسته، روایت‌هایی از تاریخ ایران، حوادث مذهبی و شخصیت‌های تاریخی را روی دیوارهای بنا به نمایش گذاشته‌اند.
قلعه دزک که با نام کاخ قلعه دزک و قلعه امیرمفخم بختیاری نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهرستان کیار در استان چهارمحال و بختیاری است. این بنا در جنوب‌شرقی روستای دزک قرار دارد و در دوره قاجار به دستور لطفعلی‌خان امیرمفخم بختیاری ساخته شد. معماری قلعه ترکیبی از الگوهای معماری ایرانی و تأثیرات معماری کاخ‌ها و کوشک‌های اروپایی سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی است.
خانه تدین در کوی عباسیّه و در محدوده محله بزرگ ناسار، یکی از بخش‌های تاریخی شهر سمنان، قرار دارد. این خانه تاریخی در مجاورت راسته شمالی ـ جنوبی بازار سمنان ساخته شده و موقعیت آن در میان بافت قدیمی شهر، ارتباط نزدیکی میان خانه، بازار و فعالیت‌های بازرگانی دوره قاجار ایجاد کرده است.
عمارت مسعودیه در نزدیکی میدان بهارستان تهران، یکی از زیباترین ساختمان‌های تهران قدیم است که به خوبی مرمت شده و میزبان تهرانی‌ها و تمام تهرانی‌هاست. مسعودیه شاهد روزهای مهمی در تاریخ معاصر ایران بوده است؛ روزهایی تأثیرگذار از دوران قاجار و رویدادهای مشروطه که باعث شده این بنا در فهرست آثار ملی ایران ثبت شود.
باغ عفیف‌آباد یکی از باغ‌های تاریخی و شناخته‌شده شیراز است که در خیابانی به همین نام قرار دارد. این مجموعه با نام باغ گلشن نیز شناخته می‌شود و از بخش‌هایی مانند باغ ایرانی، کاخ مرکزی، موزه عبرت و موزه سلاح تشکیل شده است.
باغ فتح‌آباد که به بیگلربیگی نیز مشهور است، یکی از باغ‌های وسیع و زیبای کویر ایران است که در بخش «اختیارآباد» کرمان جای دارد. باغ فتح‌آباد یادگاری است از دوران پادشاهی قاجار که گفته می شود الگویی برای ساخت باغ شاهزاده ماهان بوده است و هم‌اکنون نیز در سایه شهرت باغ شاهزاده ماهان خلوت گزیده است.
داستان آرامگاه شاه نعمت الله ولی با آغاز سده نهم، به سال 808 خورشیدی، یعنی تاریخ درگذشت وی آغاز می‌شود. هنگامی که شاه نعمت‌الله در شهر کرمان درگذشت، پیکرش را در ماهانِ کرمان در باغی به خاک سپردند. سپس به فرمان «سلطان احمدشاه بهمنی»، پادشاه دکن هندوستان که یکی از پیروان و هواخواهان او بود، گنبد و بارگاهی بر گور شاه نعمت الله ساخته شد.
خانه نیما یوشیج در روستای یوش، از توابع بخش بلده شهرستان نور در استان مازندران قرار دارد. این خانه تاریخی در حدود ۵ کیلومتری غرب بلده، ۱۱۰ کیلومتری آمل و حدود ۱۸۰ کیلومتری تهران قرار گرفته و یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های فرهنگی و ادبی منطقه به شمار می‌رود.
آب انبارهای «سردار» در شهر «قزوین»، یکی بزرگ و یکی کوچک، هر دو به دست دو برادر به نام‌های «محمد حسن خان سردار» و «محمد حسین خان سردار» که از فرمانروایان قزوین در دوران پادشاهی فتحعلی شاه قاجار بودند، ساخته شد. این دو سردار ایرانی سازه های دیگری نیز در قزوین ساختند که از میان آنها می‌توان به مدرسه سردار اشاره کرد.
باغ شاهزاده ماهان یکی از مشهورترین باغ‌های تاریخی ایران است که در نزدیکی شهر ماهان و در دامنه کوه‌های تیگران و جوپار قرار دارد. این باغ در حدود ۳۵ کیلومتری جنوب‌شرقی کرمان و حدود ۴ کیلومتری شهر ماهان، در مسیر کرمان به بم واقع شده است.