فرهنگ و آداب‌ورسوم
معبد گانگارامایا، معبدی بودایی در شهر کلمبو سریلانکا واقع شده است. می‌توان گفت یکی از بهترین جاذبه‌های گردشگری در شهر کلمبو همین معبد بودایی است. لذت تماشای معماری معابد بودایی و اعمال دینی که در آن ها انجام می‌گیرد به شناخت میراث دوهزار ساله دین بودایی کمک می‌کند، شاید برایتان جالب باشد که امروزه بیش از پانصد میلیون بودایی در کره زمین زندگی می کنند.
مسجد سرخ کلمبو با معماری زیبا جزو جاذبه‌های گردشگری شهر به شمار می‌رود. این مسجد علاوه بر معماری شگفت انگیز دارای قدمت زیادی است و تاریخچه ساخت مسجد سرخ کلمبو به سال ۱۹۰۸ بر می‌گردد که توسط هندی های مسلمان ساخته شده است؛ هندی‌های می‌خواستند در هنگام تجارت کشور در کشور سریلانکا مکانی برای عبادت داشته باشند. ساخت بنای اصلی این مسجد فقط یک سال طول کشید و در طی سالیان بعد مورد استفاده خیلی از دریانوردان نیز قرار گرفت.
آرامگاه میر سید علی همدانی در میدان اسماعیل سامانیِ کولاب، از مهم‌ترین زیارتگاه‌های فرهنگی و صوفیانه جنوب تاجیکستان است. میر سید علی همدانی، مشهور به شاه همدان و امیرکبیر، عارف و نویسنده کبروی قرن هشتم هجری بود؛ در ۱۲ رجب ۷۱۴ قمری، برابر با ۱۳۱۴ میلادی، در همدان زاده شد و در ۷۸۶ قمری، برابر با ۱۳۸۴ یا اوایل ۱۳۸۵ میلادی، در مسیر سفر و در حوالی کنر درگذشت. پیکر او سپس به ختلان، در محدوده کولاب امروزی، منتقل و دفن شد.
آرامگاه چهاربکر یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی و مذهبی اطراف بخارا در ازبکستان است؛ مجموعه‌ای آرام و متفاوت که در روستای سومیتان، در فاصله‌ای حدود چند کیلومتری از مرکز تاریخی بخارا قرار دارد. این مجموعه در طول قرن‌ها پیرامون آرامگاه شخصیت‌های مذهبی و خاندان‌های بانفوذ بخارا شکل گرفته و امروزه یکی از ارزشمندترین نمونه‌های معماری آرامگاهی آسیای مرکزی به شمار می‌رود. چهاربکر را گاهی «شهر مردگان» نیز می‌نامند؛ عنوانی که به گستردگی گورستان، حیاط‌های آرامگاهی و فضای معنوی آن اشاره دارد.
آرامگاه خواجه بهاءالدین محمد نقشبند بخاری در قصر عارفان، حدود ۱۲ کیلومتری بخارا، یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های صوفیانه ازبکستان است. این مجموعه پیرامون محل دفن بهاءالدین نقشبند، شخصیت محوری و نام‌بخش طریقت نقشبندیه، شکل گرفته و امروز آرامگاه، خانقاه، مسجدها، مدرسه، مناره، گورستان تاریخی و فضاهای موزه‌ای را در بر می‌گیرد.
عبدالعزیزخان (۱۶۱۴–۱۶۸۳ م)، پسر ندر محمد خان، فرمانروای ازبک بخارا (خان بخارا) در قرن هفدهم، پنجمین خان سلسله جانی (هشترخانی) بود که از ۱۶۴۵ تا ۱۶۸۱ میلادی سلطنت نمود. عبدالعزیزخان، مفتی و یکی از برجسته‌ترین فرمانروایان سلسله جانیان بود. او فقه را نزد آخوند ملامحمد شریف بخاری آموخت و از وی اجازه فتوا گرفت. ادیب نیز بود و اغلب نامه‌ها و فرمانها را خود انشا می‌کرد. با مرگ عبدالعزیز خان، سلسله جانیان رو به زوال نهاد.
آثار هنری موجود در دنیای اسلام با توجه به احوال و گرایش‌های اندیشه هنرمندانش و نیز حامیان آنها دارای معنایی گوناگونی است، برخی اوقات این آثار بیانگر رمزی هستند که میتواند متأثر از تفکرات عرفای مسلط در زمان خلق اثر باشد. این چنین آثاری در هر لایه از معانی خود، رمزی با بار ارزشی ویژهای را جای داده‌اند.
شاید بپرسید چرا تصویر او با بخارا مرتبط است. برای ساکنان کشور ازبکستان، این شخصیت رنگارنگ توسط نویسنده شوروی لئونید سولوویوف کشف شد. او دو رمان در مورد ماجراهای خوجه نصرالدین نوشت: «دردسر» و «شاهزاده مسحور». در اثر دوم قهرمان خوجه نصرالدین بخارا را طی می کند و وارد دربار امیر بخارا می شود. بر اساس این رمان در سال 1942 فیلمی ساخته شد و این شخصیت در بخارا ریشه دوانید که حتی به یک نماد ملی تبدیل شد.
محمد بخاری (حافظ ابوعبدالله محمد بن اسماعیل بن ابراهیم بن مغیرة بخاری جعفی ؛۱۹ ژوئیه ۸۱۰–۱ سپتامبر ۸۷۰) (۱۹۴–۲۵۶ ه.ق) معروف به بخاری، نویسندهٔ ایرانی کتاب صحیح بخاری است که یکی از صحاح سته که ارزشمندترین کتاب حدیث از نظر اهل سنت است. در بخارا به دنیا آمد. جدش «بردیزبه یا یزدیزبه» زرتشتی مسلمان شده نام داشته‌است، در سن ۱۶ سالگی به مکه مسافرت نمود و تحصیل علم حدیث کرد.
بازار سیاب (Siab Bazaar) که با نام بازار مرکزی سمرقند نیز شناخته می‌شود، در قسمت تاریخی سمرقند و در نزدیکی بهترین جاذبه‌های گردشگری آن واقع شده است. این بازار صبح‌ها فضایی شلوغ و پرهیاهو دارد؛ اما مملو از جذابیت‌های ناب محلی است، از عطر ادویه‌های مختلف که با یکدیگر ترکیب شده‌اند گرفته تا کوهی از خوراکی‌های مختلف مانند میوه‌های خشک‌شده، مغزها و آجیل‌های مختلف.
یکی از آثار تاریخی سمرقند، در ازبکستان، مرقدی منسوب به دانیال پیغمبر است. این بنا در واقع مزاری است طویل با شش گنبد، و یا طول 18 متر، که به پای دانیال پیغمبر تعلق دارد. متولیان مقبره می‌گویند تنها یک پای حضرت دانیال در این محل دفن شده و بقیه بدن وی در ایران و شهر شوش است. آنها دلیل قانع کننده‌ای برای علت بلندی پای دانیال نبی ندارند اما می‌گفتند پیامبران نخستین دارای قدی بلند بوده‌اند و به همین دلیل پای دانیال هم بلند است.
تاشکند، پایتخت ازبکستان، شهری با تاریخی طولانی و فراز و نشیب‌های بسیار است؛ شهری که در طول قرن‌ها شاهد شکل‌گیری تمدن‌های گوناگون، حکومت‌های مختلف و تحولات سیاسی بزرگی بوده است. امروزه در کنار بناهای تاریخی و آثار به‌جامانده از دوران گذشته، نمادهای جدیدی از هویت ملی ازبکستان نیز در گوشه‌وکنار پایتخت دیده می‌شوند.
بازار چارسو (چورسو بازار) در تاشکند را برخی بزرگترین و قدیمی‌ترین بازار آسیای میانه می‌دانند. بازاری که سنگ بنای ساختش به قرن نهم هجری باز می‌گردد و تا قرن 13 مدام در حال تکمیل بوده‌است. پس از فروپاشی شوروی نیز چندین فروشگاه زنجیره‌ای بزرگ در چارسو، جا خوش کرده‌اند و چهره این مکان را تقریبا تغیییر داده‌اند.
خانه و موزه لطفعلیان ملایر یکی از مهم‌ترین خانه‌های تاریخی باقی‌مانده در بافت قدیمی این شهر و بخشی از یک مجموعه مسکونی متعلق به دوره قاجار است. بنای اولیه در عصر فتحعلی‌شاه قاجار به محسن مصدقی، مشهور به مصدق‌الممالک، نسبت داده می‌شود و بخش‌هایی مانند اندرونی، حسینیه و اصطبل داشته است. بخشی که امروز بیشتر با نام خانه لطفعلیان شناخته می‌شود، بعدها به مالکیت مرتضی‌خان لطفعلیان درآمد و از فضای حسینیه به محل سکونت تبدیل شد.
آرامگاه میر رضی‌الدین آرتیمانی در شمال‌شرقی تویسرکان، یادمان یکی از شاعران و عارفان شناخته‌شده دوره صفوی است؛ شاعری که نامش بیش از هر چیز با ساقی‌نامه پیوند خورده است. میر رضی در نیمه دوم قرن دهم هجری قمری در آرتیمان زاده شد و در سال ۱۰۳۷ قمری درگذشت. بنایی که امروز بر مزار او می‌بینیم، آرامگاه اصلی دوره صفوی نیست؛ یادمانی آجری و معاصر است که ساخت آن در دهه ۱۳۵۰ خورشیدی انجام شد.
کلیسای ارامنه گاراپت مقدس آبادان در سال ۱۳۳۶ خورشیدی، در دوران پادشاهی پهلوی ساخته شد. این کلیسای گریگوری روزگاری در کنار دو کلیسای پروتستان کریستوفر سال 1928 و آشوری سال 1951 میلادی، که امروزه نشانی از این دو بر جا نمانده است، کلیساهای سه گانه آبادان را تشکیل میدادند.
سنگ‌نوشته‌های مشروطیت پیرغار در روستای ده‌چشمه شهرستان فارسان، یکی از متفاوت‌ترین آثار تاریخی چهارمحال و بختیاری هستند؛ سه کتیبه صخره‌ای که بخشی از روایت حضور و نقش بختیاری‌ها در تحولات مشروطه ایران را در دل کوه ثبت کرده‌اند.
بازار تاریخی سنندج یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی و جاذبه‌های فرهنگی شهر سنندج در استان کردستان است. این بازار در مرکز شهر و در دو سوی خیابان انقلاب، که در گذشته با نام خیابان سیروس شناخته می‌شد، قرار دارد و همچنان بخشی از فعالیت‌های تجاری شهر در آن جریان دارد.
در مرکز بافت تاریخی شهر سمنان، بازاری سرپوشیده و تاریخی قرار گرفته که امروزه با نام بازار بزرگ سمنان شناخته می‌شود. این بازار از یادگارهای دوره قاجار است و در گذشته یکی از مهم‌ترین مراکز خرید، فروش و دادوستد شهر به شمار می‌رفت. ساختار بازار تنها به حجره‌های تجاری محدود نمی‌شد و مجموعه‌ای از عناصر شهری مانند مسجد، حمام، کاروانسرا، تیمچه و تکیه در ارتباط با آن شکل گرفته بود.
نیشابور، شهر فیروزه و شعر و دانش، یکی از مهم‌ترین شهرهای تاریخی خراسان رضوی است؛ شهری که نام بسیاری از بزرگان علم، ادب و فرهنگ ایران با آن گره خورده است. در میان جاذبه‌های تاریخی این شهر، آرامگاه عطار نیشابوری جایگاه ویژهای دارد؛ بنایی که یادمان فریدالدین عطار نیشابوری، شاعر و عارف نامدار ایرانی، است و در میان باغی سرسبز در محدوده تاریخی نیشابور قرار گرفته است.
هیچ ایرانی نیست که سعدی، شاعر بزرگ و نامدار قرن هفتم هجری، را نشناسد. خالق بوستان و گلستان که از مهم‌ترین آثار ادبیات غنایی ایران است. آرامگاه این شاعر بزرگ که به شیخ اَجَل و استاد سخن نیز معروف است، نسبت به همتایش حافظ کمتر شناخته شده است و کمتر مورد بازدید گردشگران قرار می‌گیرد. بنایی تاریخی که طرحی از آن در پشت اسکناس ده هزار تومانی نقش بسته است.
خانه و حسینیه امینی‌ها یکی از بناهای تاریخی شهر قزوین است که می‌توان آن را نمونه‌ای بدیع و چشم‌نواز از خانه‌های تاریخی ایران دانست. این بنا در سال ۱۲۷۵ هجری قمری و در دوران قاجار ساخته شده است. حاج محمدرضا امینی در آن زمان صاحب این بنا بوده است. حسینیه امینی‌ها بخشی از عمارت بزرگ‌تری است که ابتدا کاربری مسکونی داشته و سپس وقف حسینیه شده است.
حمام ظهیرالاسلام که با نام حمام آقانقی نیز شناخته می‌شود، یکی از حمام‌های تاریخی شهر اردبیل است که بنای اولیه آن به دوره ایلخانی بازمی‌گردد. این حمام در طول چند سده دستخوش تغییر و توسعه شد و در دوره قاجار به وسیله آقانقی مؤتمن‌الرعایا خریداری و مرمت شد؛ از همین رو امروزه با هر دو نام ظهیرالاسلام و آقانقی شناخته می‌شود.
گوردخمه ها، مکانهایی مقدس برای دفن مردگان هستند که در پهنه استان کرمانشاه چندین و چند نمونه از آنها را می‌توان یافت. گوردخمه‌ها روایتگر آیینهای باستانی تدفین هستند و در این میان گوردخمه دکان داوود، یکی از نمونه‌های مهم گوردخمههای ایران است.
آرامگاه باباطاهر در میدان باباطاهر، در بخش شمال‌غربی شهر همدان و بر فراز تپه‌ای کم‌ارتفاع قرار دارد. این آرامگاه رو به دامنه‌های الوند ساخته شده و در اطراف آن فضای سبز و محوطه‌ای وسیع شکل گرفته است. موقعیت بنا در یکی از محورهای تاریخی همدان باعث شده آرامگاه باباطاهر در کنار ارزش ادبی و معماری، یکی از شناخته‌شده‌ترین نشانه‌های شهری این شهر نیز باشد.
آرامگاه بابا یادگار یکی از زیارتگاه‌های مهم منطقه ریجاب در استان کرمانشاه است که در روستای زرده، از توابع دهستان بان‌زرده قرار دارد. این آرامگاه در دامنه کوه تخت‌سرانه و در نزدیکی مجموعه تاریخی قلعه یزدگرد واقع شده و در میان طبیعت کوهستانی و چشمه‌های منطقه قرار گرفته است.
در بهشهر مازندران گورستانی به نام «سفیدچاه» قرار گرفته که مردم محلی اعتقاد دارند به خاطر خاک سفیدش، جنازه مرده‌ها در آن نمی‌پوسد. بومیان خاک سفید این گورستان را جادویی می‌دانند. گورستان اسرارآمیز سفیدچاه یا گورستان سپید یکی از عجیب‌ترین گورستان‌های ایران متعلق به دوره تیموریان است و نخستین گورستان مسلمانان ایرانی در منطقه شمال ایران است. روستائیان معتقدند خاک سفید این گورستان سبب نپوسیدن جنازه‌‌ها و بخشودگی تمامی گناهان می‌شود،
خانه امام خمینی در قم یکی از بناهای مهم تاریخی و سیاسی این شهر است که در محله یخچال قاضی قرار دارد و به همین دلیل گاهی با عنوان «خانه یخچال قاضی» نیز شناخته می‌شود. اهمیت این خانه بیش از آنکه به معماری پرزرق‌وبرق یا تزئینات وابسته باشد، به رویدادهای سیاسی و اجتماعی مهمی بازمی‌گردد که در دوران اقامت امام خمینی در قم در آن اتفاق افتاده است.
بافت تاریخی بوشهر یکی از ارزشمندترین نمونه‌های معماری شهری در جنوب ایران است؛ مجموعه‌ای گسترده از خانه‌ها، بناهای مذهبی، بازارها و فضاهای عمومی که در شمالی‌ترین بخش شبه‌جزیره بوشهر شکل گرفته است. این بافت در رأس شبه‌جزیره‌ای مثلث‌شکل قرار دارد که در آب‌های خلیج فارس پیش رفته و موقعیت جغرافیایی آن، نقش مهمی در شکل‌گیری معماری، اقتصاد و فرهنگ شهر داشته است.
آتشکده یزد یا آتشکده ورهرام یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای زرتشتی ایران و از جاذبه‌های فرهنگی شهر یزد است. بنای فعلی آتشکده در دوره پهلوی اول ساخته شده، اما اهمیت آن تنها به ساختمان امروزی محدود نمی‌شود؛ زیرا آتشی که در این مکان نگهداری می‌شود، در سنت زرتشتیان پیشینه‌ای بسیار طولانی دارد و از مهم‌ترین آتش‌های مقدس جامعه زرتشتی به شمار می‌رود.
زیارتگاه چک‌چک یا پیر سبز چک‌چک یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های زرتشتیان ایران است که در منطقه‌ای کوهستانی در استان یزد و در دل کوه قرار دارد. این نیایشگاه به دلیل موقعیت طبیعی خاص، معماری هماهنگ با صخره و اهمیت مذهبی و تاریخی خود، یکی از شناخته‌شده‌ترین جاذبه‌های فرهنگی زرتشتیان در ایران به شمار می‌رود. فضای زیارتگاه در میان صخره‌های خشک و کوهستانی شکل گرفته و قطرات آبی که از شکاف سنگ‌ها به داخل بنا می‌چکد، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های طبیعی و معنوی این مکان است.
اگر مقصد شما یزد است، تنها به جاذبه‌های تاریخی داخل شهر بسنده نکنید؛ بخشی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگی و مذهبی این منطقه در خارج از محدوده شهری قرار گرفته‌اند. یزد از دیرباز یکی از مهم‌ترین مراکز زندگی زرتشتیان ایران بوده و به همین دلیل آتشکده‌ها، زیارتگاه‌ها و دیگر آثار مرتبط با آیین زرتشتی در این استان فراوان‌اند. زیارتگاه نارستانه یکی از همین مکان‌های مقدس است که در میان کوه‌های منطقه قرار گرفته و علاوه بر اهمیت مذهبی، از نظر طبیعت و گردشگری مردم‌شناسانه نیز ارزش زیادی دارد.
بازارهای محلی گیلان یکی از زنده‌ترین جلوه‌های فرهنگ، اقتصاد و سبک زندگی مردم این استان هستند. این بازارها فقط محل خرید و فروش کالا نیستند، بلکه بخشی از زندگی اجتماعی روستاها و شهرهای گیلان را شکل می‌دهند. حضور کشاورزان، دامداران، صنعتگران و فروشندگان محلی در کنار خریداران، فضایی ایجاد می‌کند که در آن می‌توان بخشی از زندگی روزمره مردم گیلان را از نزدیک مشاهده کرد
عمارت آصف که امروزه با نام خانه کرد شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر سنندج و از ارزشمندترین مجموعه‌های فرهنگی استان کردستان است. این عمارت علاوه بر ارزش معماری، به دلیل کاربری موزه مردم‌شناسی، جایگاه ویژهای در معرفی تاریخ، فرهنگ، پوشاک، آداب و رسوم و شیوه زندگی مردم کرد دارد. بخش اولیه بنا به دوره صفویه بازمی‌گردد و در دوره‌های قاجار و پهلوی بخش‌های دیگری به آن افزوده یا تکمیل شده است.
مجموعه امیرچخماق، که با نام‌های امیرچقماق و امیرچخماق نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی شهر یزد و از شناخته‌شده‌ترین نمادهای این شهر کویری است. این مجموعه در میانه بافت تاریخی یزد قرار گرفته و در طول چندین قرن، علاوه بر نقش مذهبی، کارکردهای اجتماعی، اقتصادی و شهری داشته است. معماری شاخص، سردر مرتفع، طاق‌ها و صفه‌های باشکوه و قرار گرفتن بناها در کنار یک میدان تاریخی، مجموعه امیرچخماق را به یکی از مهم‌ترین نقاط دیدنی یزد تبدیل کرده است.
خانه ابویی یکی از بناهای تاریخی شهر زاهدان و از نمونه‌های ارزشمند معماری مسکونی در نخستین سال‌های شکل‌گیری این شهر است. این خانه در بافت تاریخی زاهدان قرار دارد و ساخت آن با دوره‌ای هم‌زمان است که هسته اولیه شهر در حال شکل‌گیری بود. استفاده از عناصر معماری سنتی و اقلیمی، به‌ویژه بادگیرها و حوض‌خانه، مهم‌ترین ویژگی این بنا محسوب می‌شود.