موزه‌ها
موزه مردم‌شناسی ابرکوه یکی از مکان‌های ارزشمند برای آشنایی با تاریخ، فرهنگ و شیوه زندگی مردم این شهر تاریخی در استان یزد است. این موزه در خانه تاریخی صولت، یکی از بناهای ارزشمند بافت قدیم ابرکوه، قرار گرفته و مجموعه‌ای از اشیای مربوط به زندگی روزمره، مشاغل سنتی، کشاورزی، اسناد تاریخی و ابزارهای مورد استفاده مردم منطقه را در خود جای داده است. بازدید از این مجموعه فرصتی است تا در کنار تماشای معماری یک خانه تاریخی، با بخشی از فرهنگ مادی و سبک زندگی مردم ابرکوه نیز آشنا شوید.
عصارخانه شاهی کارخانه قدیمی روغن‌گیری بوده و از عصر صفویه تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی مشغول به کار بوده و از سال 92 به عنوان موزه افتتاح شده است. عصارخانه شاهی یک عصارخانه تاریخی در شهر اصفهان است که در سال ۱۰۲۱ هجری قمری همزمان با احداث بازار بزرگ قیصریه و مدرسه ملا عبدالله به دستور شاه عباس اول ساخته شده است.
آرامگاه خیام نیشابوری یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای معاصر ایران و از مهم‌ترین جاذبه‌های فرهنگی و گردشگری نیشابور است. این آرامگاه در مجموعه‌ای سرسبز در نزدیکی آرامگاه امامزاده محمد محروق قرار دارد و یادمان حکیم عمر خیام، دانشمند، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و شاعر بزرگ سده پنجم هجری است. ترکیب معماری مدرن با مفاهیم ریاضی، نجوم و شعر، این بنا را به یکی از شاخص‌ترین آثار معماری یادمانی ایران در دوره معاصر تبدیل کرده است.
موزه تاریخ شهر ساری که از مجموع سه بنا به نام های عمارت منوچهر خان کلبادی، خانه نظری و حمام وزیری تشکیل یافته است، در خیابان انقلاب، محله آب انبار نو، کوچه چهاراه برق واقع گردیده است. این موزه در سال 1387 به مناسبت سی امین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی با سه بخش مستقل باستان شناسی، مردم شناسی و صنایع دستی راه اندازی شده است.
در شمال یزد و در فاصله شصت کیلومتری آن قرار دارد، تا چشم کار می‌کند بیابان است، مِیبُد را میگوییم؛ مردانش خاک را به نظر کیمیا کردند و ظروفی ساختند و سفالهایی که از قدیم الایام تا به حال از شاخصه های مهم میبد محسوب می‌شود. میبد علاوه بر سفالینه های قدمتدارش از تاریخ چندهزار ساله نیز برخوردار است که شاهدش نارین قلعه است؛ قلعهای که قدمت آن به هزاره سوم قبل از میلاد می‌رسد.
خانه ی تاریخی زند یا موزه ی مردم شناسی قم در محله و بافت قدیم شهری که به محله ی چهارمردان شهرت دارد واقع شده است. این بنا در واقع از ادغام دو خانه که متعلق به دو برادر با نام های حاج قلی خان و حاج علی خان از بازماندگان دوران قاجار است ساخته شده است که پس از مرمتی که در سال 1380 خورشیدی در این دو خانه انجام شد به صورت یک عمارت درآمد و از آن سال تا به امروز تغییر کاربری داده و تحت عنوان موزه ی مردم شناسی قم فعالیت می کند.
حمام بلور یکی از بناهای تاریخی شهر قزوین است که در محله قدیمی آخوند قرار دارد و به دلیل معماری خاص، قرارگیری بخش عمده بنا در زیرزمین و تزئینات تاریخی، از نمونه‌های قابل توجه گرمابه‌های سنتی ایران به شمار می‌رود. این بنا در دوره‌های صفوی و قاجار شکل گرفته و در دوره معاصر پس از مرمت، مدتی با عنوان موزه سنگ مورد استفاده قرار گرفته است.
خانه پیرنیا یکی از شاخص‌ترین خانه‌های تاریخی شهر نائین در استان اصفهان است؛ بنایی که در نزدیکی مسجد جامع نائین قرار گرفته و امروزه با عنوان «موزه مردم‌شناسی کویر نائین» شناخته می‌شود. این خانه از نمونه‌های ارزشمند معماری مسکونی مناطق کویری ایران است و مجموعه‌ای از ویژگی‌های معماری سنتی مانند هشتی، دالان، حیاط مرکزی، گودال‌باغچه، شاه‌نشین، ایوان، اتاق‌های تابستانی و زمستانی و فضاهای اندرونی و بیرونی را در خود جای داده است.
همدان از شهرهای قدیمی و کهن ایران و پایتخت نخستین سلسله شاهنشاهی ایران یعنی ماد بوده است. همدان به عنوان پنجمین شهر فرهنگی توریستی ایران در سال 1385 پایتخت تاریخ و تمدن ایران نیز شد. این شهر با آب و هوایی کوهستانی در غرب ایران قرار دارد. محوطه باستانی هگمتانه، کتیبه گنج‌نامه و مجسمه شیرسنگی سندی است بر باستانی بودن این شهر و وجود مقبره ابوعلی سینا و بابا طاهر، گنبد علویان، آرامگاه استرومردخای، برج قربان وحمام قلعه، این ادعا را کامل می‌کند.
سنگ به عنوان یکی از قدیمی ترین مواد در دسترس بشر، همواره نقش مهمی در ساخت بناهای ماندگار ایفا کرده است اما اگر بخواهیم در میان بناهای معاصر به اثری باشکوه از حجاری و معماری اشاره کنیم، بی گمان قلعه خدارحم خان یکی از آن‌هاست. این قلعه که در شهر چالِشتُر در 5 کیلومتری شهرکرد، مرکز استان چهارمحال و بختیاری واقع شده، بنا بر تاریخ ثبت شده بر روی یکی از سرستونهای سنگی آن، در سال 1321 هجری قمری یا 1282 هجری شمسی احداث شده است.
اگر به تبریز سفر کرده باشید و چرخی در مرکز شهر زده باشید، حتما عمارت شهرداری نظر شما را جلب کرده است. ساختمان شهرداری تبریز که به کاخ شهرداری نیز معروف است، گذشته از ارزش تاریخی و معماری، موزه‌ی پروپیمانی دارد که بازدید از آن خالی از لطف نیست.
گرگان به سرسبزی و خوش آب و هوا بودن معروف است، و هم‌چنین به جنگل‌ها و آبشارهای اطراف شهر اما نباید از خود شهر به خصوص بافت قدیم آن غافل شد؛ محدوده قدیمی شهر گرگان پر است از ساختمان‌ها و خانه‌های قدیمی و با شکوه که برخی نیز در سال‌های اخیر به بهترین شکل مرمت و بازسازی شده‌اند.
خانه لطفی یکی از خانه‌های تاریخی ارزشمند شهر دامغان در استان سمنان است که قدمت آن به دوره قاجار می‌رسد. این بنا با مجموعه‌ای از حیاط‌های اندرونی و بیرونی، هشتی‌ها، ایوان‌های ستون‌دار، اتاق‌های مسکونی، اصطبل، خانه مستخدمین و آب‌انبار، نمونه‌ای قابل توجه از معماری خانه‌های سنتی و اعیانی دامغان به شمار می‌رود.
خانه زینت‌الملک یکی از بناهای مهم شهر شیراز است که بخشی از نارنجستان قوام به‌شمار می‌رود. زیرزمین این خانه سال‌هاست که به موزه‌ی مشاهیر شیراز تبدیل شده است. هر کسی که به معماری و تاریخ علاقه‌مند باشد، قطعا از دیدن این عمارت تاریخی لذت خواهد برد.
دزفول یکی از شهرهای تاریخی شمال خوزستان است؛ شهری که بخش‌هایی از بافت کهن آن همچنان پابرجا مانده و در میان کوچه‌ها و محله‌های قدیمی آن می‌توان نمونه‌هایی ارزشمند از معماری بومی جنوب غرب ایران را مشاهده کرد. حمام کرناسیون یکی از همین بناهای تاریخی است که پس از پایان کاربری اولیه، مرمت شد و امروزه به موزه مردم‌شناسی دزفول تبدیل شده است.
باغ فردوس یکی از آثار به جا مانده از دوران قاجار در شهر تهران است. خانه‌ای که باغی بزرگ و باصفا پیرامون آن را فراگرفته و اکنون بخشی از آن به موزه سینما تبدیل شده است.
کاخ سردار اسعد بختیاری در شهر «جونقان» و در شهرستان فارسان استان چهارمحال و بختیاری بنا شده‌است. این قلعه که با نام دژ جونقان یا قلعه جونقان نیز شناخته می‌شود یادگاری از پایان دوران قاجار است و در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گنبد جبلیه در بخش شرقی شهر کرمان و در حاشیه بلوار قائم قرار گرفته است. این بنا در محدوده مجموعه جنگل قائم و در نزدیکی دامنه‌های کوه‌های صاحب‌الزمان واقع شده و به دلیل موقعیت خود می‌تواند بخشی از برنامه گردش در شرق و مرکز تاریخی کرمان باشد.
قلعه والی در شهر ایلام و در محدوده خیابان پاسداران قرار دارد؛ بنایی قاجاری که امروزه موزه مردم‌شناسی ایلام را در خود جای داده است. این بنا در گذشته در محله حسین‌آباد فیلی و بر فراز تپه چغا میرک ساخته شد و با توجه به جایگاه والیان ایلام، بخشی از تاریخ سیاسی و اجتماعی منطقه را در خود بازتاب می‌دهد.
موزه هفت تپه یکی از موزه‌های تخصصی باستان‌شناسی ایران است که در کنار محوطه باستانی هفت تپه در شهرستان شوش قرار دارد. اهمیت این موزه از آنجا ناشی می‌شود که بخش مهمی از آثار حاصل از کاوش‌های علمی این محوطه ایلامی در همان منطقه نگهداری و معرفی می‌شود و بازدیدکننده می‌تواند آثار را در فاصله‌ای کوتاه از محل کشف آن‌ها ببیند.
کاخ موزه گرگان یکی از بناهای شاخص دوره پهلوی در مرکز شهر گرگان است؛ بنایی که امروز همزمان دو روایت متفاوت اما مرتبط را پیش روی بازدیدکننده قرار می‌دهد: روایت یک کاخ سلطنتی متعلق به دوره پهلوی و روایت تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین گرگان و دشت. این موزه در محوطه پارک شهر گرگان، نزدیک میدان ولیعصر، قرار گرفته و از نظر جایگاه شهری در قلب بافت تاریخی و فرهنگی شهر واقع شده است.
بقعه شیخ شهاب‌الدین اهری یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی و عرفانی شهر اهر در استان آذربایجان شرقی است. این مجموعه تاریخی در خیابان شیخ شهاب و در محدوده پارک شیخ شهاب‌الدین قرار دارد و آرامگاه، خانقاه، مسجد، ایوان و مناره‌ها را در کنار یکدیگر جای داده است. مجموعه‌ای که امروز می‌بینیم حاصل دگرگونی‌ها و مرمت‌های چند دوره تاریخی است و به همین دلیل، تنها یک آرامگاه ساده نیست.
قلعه دزک که با نام کاخ قلعه دزک و قلعه امیرمفخم بختیاری نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهرستان کیار در استان چهارمحال و بختیاری است. این بنا در جنوب‌شرقی روستای دزک قرار دارد و در دوره قاجار به دستور لطفعلی‌خان امیرمفخم بختیاری ساخته شد. معماری قلعه ترکیبی از الگوهای معماری ایرانی و تأثیرات معماری کاخ‌ها و کوشک‌های اروپایی سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی است.
حمام ظهیرالاسلام که با نام حمام آقانقی نیز شناخته می‌شود، یکی از حمام‌های تاریخی شهر اردبیل است که بنای اولیه آن به دوره ایلخانی بازمی‌گردد. این حمام در طول چند سده دستخوش تغییر و توسعه شد و در دوره قاجار به وسیله آقانقی مؤتمن‌الرعایا خریداری و مرمت شد؛ از همین رو امروزه با هر دو نام ظهیرالاسلام و آقانقی شناخته می‌شود.
باغ عفیف‌آباد یکی از باغهای تاریخی و شناخته‌شده شیراز است که در خیابانی به همین نام قرار دارد. این مجموعه با نام باغ گلشن نیز شناخته می‌شود و از بخش‌هایی مانند باغ ایرانی، کاخ مرکزی، موزه عبرت و موزه سلاح تشکیل شده است.
قلعه فلک‌الافلاک یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی خرم‌آباد و از شناخته‌شده‌ترین دژهای تاریخی غرب ایران است که بر فراز تپه‌ای در مرکز شهر خرم‌آباد قرار دارد. این قلعه در کنار رودخانه و چشمه گلستان ساخته شده و موقعیت مرتفع آن، چشم‌اندازی گسترده بر دره تاریخی خرم‌آباد ایجاد کرده است. امروزه فلک‌الافلاک یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی لرستان به شمار می‌رود.
خانه نیما یوشیج در روستای یوش، از توابع بخش بلده شهرستان نور در استان مازندران قرار دارد. این خانه تاریخی در حدود ۵ کیلومتری غرب بلده، ۱۱۰ کیلومتری آمل و حدود ۱۸۰ کیلومتری تهران قرار گرفته و یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های فرهنگی و ادبی منطقه به شمار می‌رود.
موزه رئیسعلی دلواری در شهر دلوار از توابع شهرستان تنگستان در استان بوشهر قرار دارد. این موزه در خانه تاریخی رئیسعلی دلواری، در بخش جنوب شرقی شهر دلوار و نزدیک ساحل خلیج فارس برپا شده و یکی از مهم‌ترین مکان‌های تاریخی برای آشنایی با تاریخ مبارزات جنوب ایران در دوره جنگ جهانی اول است. خانه پس از واگذاری به سازمان میراث فرهنگی به موزه تبدیل شد و در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت.
موزه آذربایجان یکی از مهم‌ترین موزه‌های باستان‌شناسی ایران و بزرگ‌ترین مجموعه موزه‌ای تخصصی در شمال‌غرب کشور است. این موزه در مرکز شهر تبریز و در مجاورت مسجد کبود قرار گرفته و مجموعه‌ای گسترده از آثار به‌دست‌آمده از کاوش‌های باستان‌شناسی و یافته‌های تاریخی ایران را در خود جای داده است.
باغ موزه نادری یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی مشهد است که در مرکز شهر و در نزدیکی حرم امام رضا قرار دارد. این مجموعه شامل آرامگاه نادرشاه افشار، موزه‌ای با آثار مربوط به دوره افشاریه و باغی است که طراحی آن با الهام از عناصر باغ ایرانی انجام شده است.
باغ تکیه هفت‌تنان یکی از قدیمی‌ترین اماکن تاریخی شیراز است که در دامنه کوه چهل‌مقام و در شمال آرامگاه حافظ قرار گرفته است. این مجموعه ترکیبی از باغ، عمارت تاریخی، آرامگاه و مجموعه‌ای ارزشمند از نقاشی‌های دوره زندیه است و به همین دلیل در میان جاذبه‌های تاریخی شیراز جایگاه ویژه‌ای دارد.
عمارت مفخم یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی بجنورد و از شاخص‌ترین یادگارهای معماری دوره قاجار در خراسان شمالی است. این بنا در شهر بجنورد قرار دارد و امروزه بخشی از مجموعه تاریخی مفخم به شمار می‌رود؛ مجموعه‌ای که در گذشته بسیار گسترده‌تر از بنای امروزی بوده و فضاهایی مانند آینه‌خانه، حوض‌خانه، باغ فواره و عمارت کلاه‌فرنگی را در خود جای می‌داده است.
رختشویخانه زنجان، حمام و مرکز شست‌وشوی زنان در قلب بافت تاریخی شهر، مکانی با ارزش فرهنگی و تاریخی است که نقش مهمی در زندگی روزمره زنان داشته و نمادی از سنت‌های گذشتگان و معماری اصیل منطقه به شمار می‌رود.
کاخ مرمر رامسر یکی از شناخته‌شده‌ترین جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی شهر رامسر است؛ عمارتی که در میان باغی سرسبز و چشم‌نواز قرار گرفته و ترکیب معماری، تاریخ معاصر ایران و تنوع گیاهی آن، تجربه‌ای متفاوت از سفر به این شهر شمالی ایجاد می‌کند. رامسر بیشتر با جنگل‌های هیرکانی، ییلاق‌های کوهستانی و ساحل دریای خزر شناخته می‌شود، اما کاخ مرمر یکی از مهم‌ترین بناهایی است که در محدوده شهری می‌تواند بخشی از تاریخ معاصر ایران را پیش روی گردشگران قرار دهد.
مجموعه نارنجستان قوام از باغهای مشهور شهر شیراز می باشد. شیراز همواره به باغهای زیبا و باصفایش معروف بوده است به خصوص در فصل بهار و ماه اردیبهشت که عطر بهارنارنج فضای شهر را پر می‌کند. اگر در بهار به شیراز سفر کردید بازدید از مجموعه باغ نارنجستان قوام را حتما در برنامه‌های خود قرار دهید تا از عطر بهارنارنج مدهوش شوید. باغ و عمارت نارنجستان قوام متعلق به خاندان قوام، یکی از خانواده‌های بانفوذ در دربار قاجار بوده است.
باغ جهان‌نما یکی از باغهای تاریخی و شناخته‌شده شیراز است که در بخش شمالی شهر و در نزدیکی دروازه قرآن و حافظیه قرار دارد. این باغ بخشی از میراث ارزشمند باغ‌سازی شیراز است؛ شهری که تاریخ آن نه‌تنها در بناهای تاریخی، بلکه در باغ‌ها، درختان کهنسال، آبراهه‌ها و فضای سبز نیز روایت می‌شود. قرار گرفتن باغ در مسیر میان دروازه قرآن و مجموعه حافظیه باعث شده است که بازدید از آن به‌راحتی با گشت‌وگذار در یکی از مهم‌ترین محورهای گردشگری شیراز ترکیب شود.